Adenocarcinoom van de alvleesklier

Adenocarcinoom van de alvleesklier is een tumor die ontstaat in de cellen waarmee de alvleesklierbuis is bekleed.

Ongeveer 95% van alle kwaadaardige tumoren van de alvleesklier betreft adenocarcinomen. Deze tumoren komen bijna tweemaal zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Adenocarcinoom van de alvleesklier komt bij zware rokers twee- tot driemaal vaker voor dan bij niet-rokers. Ook mensen met chronische pancreatitis lopen een hoger risico.

 

Naarmate de levensduur is toegenomen, is ook het aantal gevallen van deze ziekte gestegen. De ziekte is zeldzaam beneden de leeftijd van 50 jaar. De gemiddelde leeftijd bij diagnose bedraagt 55 jaar. Over de oorzaak is weinig bekend.

 

Symptomen

Adenocarcinoom van de alvleesklier veroorzaakt doorgaans geen symptomen totdat de tumor sterk is uitgegroeid. Op het moment van de diagnose heeft de tumor zich dan al verspreid (is gemetastaseerd) naar nabij gelegen lymfeklieren, naar de lever of, in 80% van de gevallen, naar de longen.

 

De eerste symptomen zijn doorgaans pijn en gewichtsverlies. Op het moment van de diagnose vertoont 90% van de patiënten buikpijn, doorgaans ernstige pijn boven in de buik die uitstraalt naar de rug, en ten minste 10% gewichtsverlies ten opzichte van hun ideale gewicht.

 

Ongeveer 80% van deze tumoren treedt op in de kop van de alvleesklier (het deel dat het dichtst bij de twaalfvingerige darm en de galbuis ligt). Het gevolg is dat geelzucht door afsluiting van de galbuis een kenmerkend vroeg symptoom is. Bij mensen met geelzucht krijgt niet alleen de huid een gele kleur, maar ook het wit van de ogen (sclera) en andere weefsels. Geelzucht gaat gepaard met jeuk over het gehele lichaam.

 

Tumoren in het lichaam en de staart van de alvleesklier (het middendeel en het deel dat het verst van de twaalfvingerige darm ligt) kunnen het bloedvat dat van de milt komt, afsluiten en een vergrote milt en varices (vergrote, kronkelige, opgezwollen spataders) rond de maag en slokdarm veroorzaken. Als deze spataders scheuren, kan een ernstige bloeding optreden, in het bijzonder van de slokdarm.

 

Diagnose

Een vroege diagnose is moeilijk. Wanneer een adenocarcinoom van de alvleesklier wordt vermoed, zijn de meest toegepaste onderzoeken echoscopie, computertomografie (CT) en endoscopische retrograde pancreatografie (een type röntgenonderzoek dat de structuur van de alvleesklierbuis zichtbaar maakt). Om de diagnose te bevestigen kan de arts een alvleeskliermonster afnemen voor microscopisch onderzoek. Dit monster (biopt) wordt verkregen door een naald via de huid in te brengen onder geleiding van CT of echoscopie. Mogelijk wordt ook een leverbiopsie afgenomen om te controleren of er uitzaaiingen in de lever zijn. Als de arts een sterk vermoeden van adenocarcinoom van de alvleesklier heeft en deze onderzoeken niettemin een normaal resultaat opleveren, wordt mogelijk operatief onderzoek van de alvleesklier uitgevoerd.

 

Prognose en behandeling

De prognose is buitengewoon slecht. Minder dan 2% van de patiënten met adenocarcinoom van de alvleesklier is vijf jaar na de diagnose nog in leven. De enige kans op genezing bestaat uit een operatieve ingreep en die wordt toegepast bij patiënten bij wie de kanker nog niet is uitgezaaid.

 

Alleen de alvleesklier zelf of de alvleesklier met de twaalfvingerige darm wordt dan weggenomen.

 

Zelfs na een dergelijke ingreep overleeft, ongeacht verdere therapie, slechts 10% van de patiënten vijf jaar of langer. Lichte pijn kan worden verlicht met aspirine of paracetamol. Hevige pijn in de bovenbuik kan worden verlicht door voorover te buigen, het hoofd op de borst te brengen en de knieën op te trekken of door toediening van codeïne of morfine. Bij 70 tot 80% van de patiënten met hevige pijn wordt verlichting bereikt met injecties in de zenuwen, waardoor de pijnsensaties wordt geblokkeerd. Het tekort aan alvleesklierenzymen kan worden aangevuld met orale enzympreparaten. Als bij patiënten diabetes mellitus ontstaat, kan toediening van insuline noodzakelijk zijn.