Ongeveer 60 tot 70% van de mensen met dementie lijdt aan de ziekte van Alzheimer.

 

- De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende oorzaak van dementie. Over het ontstaan ervan, heersen nog heel wat vragen. Men weet dat ouderdom en erfelijkheid risicofactoren zijn. Maar hoe de ziekte exact tot stand komt, is een raadsel.

 

- Vooreerst en om alle misverstanden te vermijden: dementie is geen normaal verschijnsel. Slechts één procent van de 65- tot 69-jarigen wordt dement. En hoewel dit percentage bij de 80-plussers oploopt tot twintig, krijgt de grote meerderheid van de senioren nooit met de aandoening te maken. 

 

Dementie

Naarmate de oorzaak onderscheidt men diverse vormen van dementie.

 

- Bij vasculaire dementie liggen aandoeningen in de bloedvaten van de hersenen aan de basis (bv. aderverkalking).

- Dementie kan ook het gevolg zijn van een andere aandoening zoals de ziekte van Huntington of de ziekte van Parkinson.

- Maar in de meeste gevallen wordt dementie veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer.

- Hoewel ze ook jongere mensen kan treffen, treedt de aandoening doorgaans op na de leeftijd van 65 jaar.

- De ziekte is genoemd naar de Duitse arts Alois Alzheimer. Hij ontdekte in de hersenen van sommige dementerenden in de knoop geraakte vezelbundels (kluwens) en abnormale vlekken (plaques), als gevolg van ophopingen van eiwitten tussen de hersencellen. Deze plaques en kluwens zijn kenmerkend voor de ziekte van Alzheimer.

- Opvallend is ook dat de hersenen van alzheimerpatiënten verschrompeld zijn en dat de hersenkamers en -plooien groter zijn.

 

Verloop

- De ziekte van Alzheimer verloopt progressief en vernietigt stapsgewijs de hersencellen die instaan voor het denken, het geheugen, de taal, het vermogen om te oordelen en zelfs om de eenvoudigste taken uit te voeren.

- De aard, de ernst en het tempo van het dementeringsproces kunnen sterk verschillen van persoon tot persoon. Meestal ontwikkelt de ziekte zich heel geleidelijk, waarbij de eerste symptomen vaak niet worden opgemerkt. Naarmate de aandoening vordert en de verschijnselen verergeren, vergroot de afhankelijkheid van de patiënt.

- Gemiddeld zeven à tien jaar na het ontstaan ervan, kent de ziekte een dodelijke afloop. Sommige patiënten overlijden evenwel sneller; anderen leven nog ruim vijftien jaar.

 

Oorzaak

- Waarom de vernietiging van hersencellen zich bij de ene persoon voordoet en bij de andere niet, is nog steeds een open vraag. Er wordt aangenomen dat de ziekte te wijten is aan een samenspel van meerdere factoren. Maar welke is niet duidelijk.

- Wel weet men dat 65-plussers een hoger risico lopen. En dat ook de familiale voorgeschiedenis een invloed heeft. Op zich leiden ouderdom en erfelijkheid evenwel enkel tot een verhoogd risico. Ze volstaan niet om de ziekte te veroorzaken.

- Wellicht zijn ook ernstige hoofdletsels en ongezonde voeding risicofactoren, maar zekerheid hieromtrent is er niet.

- Sommigen vermoeden dat hart- en vaatziekten of virusinfecties een rol spelen bij de ziekte van Alzheimer, maar ook dat moet nog verder worden onderzocht.

- Een ander discussiepunt zijn de metalen, zoals aluminium en zink, die in het hersenweefsel van alzheimerpatiënten voorkomen. Bevorderen deze metalen de ontwikkeling van de ziekte of stapelen ze zich op als gevolg van de ziekte? Ook dat is een van de vele vragen die voorlopig onbeantwoord blijven.

 

Symptomen

De aandoening treft vooral 65-plussers en vernietigt stapsgewijs de hersencellen. Hoewel het ziekteverloop sterk kan verschillen van persoon tot persoon, treden doorgaans dezelfde verschijnselen op.

 

- De eerste fase kenmerkt zich door een steeds vaker voorkomende vergeetachtigheid. Alzheimerpatiënten kunnen zich zelfs ingrijpende gebeurtenissen niet meer herinneren, zoals een ziekenhuisopname of een overlijden. Ze moeten ook lang naar bepaalde woorden zoeken en krijgen het moeilijk om de weg te vinden in een bekende omgeving.

- Na verloop van tijd weten dementerende personen niet meer hoe ze eenvoudige taken, zoals tanden poetsen of haar kammen, moeten uitvoeren. Helder denken en praten, begrijpen, lezen en schrijven worden moeilijk. Ze beseffen niet meer welke dag, maand of jaar het is, waar ze zijn, wie de mensen om zich heen zijn, wie ze zelf zijn en hoe hun leven verliep. Heel wat patiënten worden ook angstig of agressief of willen van huis weglopen.

- In een laatste fase verdwijnt het vermogen om te communiceren, te spreken of zelfs nauw verwante familie te herkennen. De patiënten lijken alle zelfbewustzijn te hebben verloren en worden volledig afhankelijk. Bovendien kunnen ook lichamelijke problemen optreden zoals verminderde spierkracht, vermoeidheid en incontinentie. 

 

Diagnose

- Aanvankelijk zijn de symptomen moeilijk te herkennen. Temeer omdat ze niet specifiek zijn voor de ziekte van Alzheimer. Want iets vergeten, doen we toch allemaal? En wie moet nooit eens naar de juiste woorden zoeken?

- Momenteel is een betrouwbare diagnose dan ook enkel mogelijk als de ziekte ver gevorderd is.

- Niettemin is een medisch onderzoek belangrijk als geheugenverlies de dagelijkse activiteiten beïnvloedt. Dat laat toe na te gaan of het probleem geen andere oorzaken heeft (bv. slechte bloedvoorziening naar de hersenen, infecties, wisselwerking tussen geneesmiddelen, tumoren, ziekte van Huntington of van Parkinson).

 

Geneesmiddelen

- Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal patiënten met de ziekte van Alzheimer almaar toe. Jammer genoeg weten we op dit moment nog te weinig over het ontstaan en de ontwikkeling van de aandoening. Hierdoor bestaan er geen middelen om de ziekte te voorkomen, vroegtijdig op te sporen of efficiënt te behandelen. Het is dus nog niet mogelijk de ziekte van Alzheimer te genezen of af te remmen.

- Sommige geneesmiddelen zouden het kortetermijngeheugen tijdelijk verbeteren, maar ze hebben slechts  effect bij tien procent van de patiënten met lichte tot matige symptomen en dit is dan nog omstreden. Bovendien hebben ze geen invloed op storende verschijnselen, zoals agressie en dwaalgedrag, en kunnen ze een opname in een instelling niet uitstellen. De eventuele voordelen van de geneesmiddelen moeten worden afgewogen tegenover de frequente ongewenste effecten, de hoge kostprijs en de valse verwachtingen die ze creëren.

- Op dit moment bestaan er geen geneesmiddelen die de ziekte kunnen voorkomen.

- Omdat aandoeningen aan hart en bloedvaten de kans op de ziekte van Alzheimer wellicht vergroten, is het enige preventieadvies een gezonde levenswijze: gezond eten, matig zijn met alcohol, niet roken en regelmatig bewegen.