Bloedarmoede bij nierfalen

Patiënten of familieleden van patiënten die lijden aan chronisch nierfalen stellen zich dikwijls vragen over hun behandeling en medicatie die ze krijgen. Waarvoor dient dit medicijn, waarom moeten al die testen gebeuren, enz.... Deze pagina is speciaal gemaakt voor mensen die iets meer willen weten over hun behandeling of de behandeling van hun familielid. Er wordt getracht, zonder gebruik te maken van vaktaal of "doktersjargon", uit te leggen wat bloedarmoede is, en hoe het kan behandeld worden.

 

 

 

 

Bij chronische nierinsufficiëntie neemt de nierfunctie steeds meer af. Dit gaat samen met een daling van de filterende werking van de nier en dikwijls ook met het ontstaan van bloedarmoede (ook anemie genoemd). Gelukkig zijn er de laatste jaren enorme vorderingen gemaakt bij het behandelen van deze bloedarmoede. Hiervan kunnen niet alleen de dialysepatiënten genieten, maar ook de patiënten waarvan hun nierfunctie reeds sterk is afgenomen maar die nog niet gedialyseerd moeten worden.

 

Altijd maar moe ...

 

Het wordt zo snel gezegd als iemand zich al een tijdje moe voelt: "Misschien heb je wel bloedarmoede?!" Goed eten, misschien wat ijzer nemen en het is weer over, wordt gezegd. De bloedarmoede waarvan ú last heeft, verdient een betere aanpak.

Als nierpatiënt kunt u er als geen ander over meepraten wat het is om zware bloedarmoede (of anemie) te hebben.

 

Wat is bloedarmoede?

 

Bij gezonde mensen worden elk uur 10.000.000.000 oude en beschadigde rode bloedcellen afgebroken. Om deze rode bloedcellen te vervangen moeten er daarom evenveel rode bloedcellen worden aangemaakt. Het aanmaken van rode bloedcellen is mogelijk door het hormoon erythropoëtine dat in de nieren wordt aangemaakt. Wanneer er nu meer rode bloedcellen worden afgebroken dan er worden aangemaakt, zal je anemisch worden.

 

Welke functie hebben rode bloedcellen?

 

Rode bloedcellen zijn van vitaal belang. Ze zorgen namelijk voor het transport van zuurstof. Vanuit de longen gaat er - via het bloed - zuurstof naar alle organen, ook naar de spieren en de hersenen.

 

U kunt zich voorstellen wat er gebeurt als er te weinig rode bloedcellen zijn: er komt niet voldoende zuurstof op de plaats van bestemming. Gevolg? U voelt zich moe, u ziet bleek en u heeft het bijna altijd koud: u heeft bloedarmoede. Artsen hebben het ook wel over 'anemie' of over 'een te laag Hb'.

 

Hb staat voor hemoglobine. Dat is een intens rode kleurstof die in de rode bloedcellen zit en waaraan het bloed zijn kleur dankt. De zuurstofdeeltjes die via uw longen in het bloed komen plakken zich als het ware vast aan het hemoglobine. Als een trouwe boodschapper gaat het hemoglobine met die zuurstofdeeltjes op pad naar alle organen en spieren. Op de plaats van bestemming aangekomen, laat het hemoglobine de zuurstofdeeltjes weer los. Elke rode bloedcel met hemoglobine is in totaal vier maanden onderweg in ons lichaam. Daarna is zo'n cel 'op' en moet hij worden vervangen door een nieuwe cel.

 

Uw arts kan aan de waarde van uw Hb herkennen of er genoeg rode bloedcellen circuleren in uw bloed. Indien er te weinig rode bloedcellen zijn, spreekt men van anemie of bloedarmoede.

 

Wat zijn de normaalwaarden

 

Er bestaan twee erkende meetmethoden voor de bepaling van het aandeel rode bloedcellen in het bloed: de Hb-bepaling of de hematocriet bepaling. Beide methoden worden gebruikt om de mate van anemie aan te duiden. Hematocriet is het percentage van het volume van rode bloedcellen ten opzichte van het totale volume van het bloed. Hierbij geldt de vuistregel dat wanneer men de hematocrietwaarde door drie deelt men ongeveer de Hb waarde bekomt.

 

HB waarden

 

Normaal ligt de Hb waarde bij een vrouw tussen de 12-16 gram per 100ml bloed (12-16g/dL) en bij mannen ligt die tussen 14-18 gram per 100ml (14-18g/dL). Wanneer de waarde beneden de 12g/dl bij mannen komt spreekt men van anemie. Bij vrouwen spreekt men van anemie wanneer deze waarde onder de 11g/dL ligt. Bij post-menopausale vrouwen spreekt men echter van anemie bij een Hb lager dan 12g/dL.

 

Hematocriet waarden

 

Een normaal hematocriet bij vrouwen ligt tussen de 37-47% en bij mannen tussen 40-52%.

 

Hoe ontstaat anemie?

 

Anemie kan verschillende oorzaken hebben. Hieronder zijn een aantal oorzaken van anemie opgesomd. Bloedarmoede kan ontstaan:

 

•Door infecties of medicijngebruik worden de rode bloedcellen voortijdig afgebroken.
•Het lichaam heeft een tekort aan vitaminen en ijzer en dat zijn bouwstenen voor rode bloedcellen.
•De nieren maken niet voldoende erythropoëtine.

Belangrijkste oorzaak van anemie bij nierinsufficiëntie is waarschijnlijk de verminderde produktie van het hormoon erythropoëtine. In de literatuur maar ook in het dagelijks gebruik afgekort tot EPO. Het aanwezige erythropoëtine wordt door de nieren, en ook voor een klein deel door de lever, aangemaakt. Vanuit de nieren komt het in de bloedbaan terecht die het naar het beenmerg in de botten transporteert waar het de aanmaak van rode bloedlichaampjes zal regelen. Bij een gezonde persoon zullen de nieren genoeg erythropoëtine aanmaken zodat er een evenwicht bestaat tussen het aantal rode bloedcellen dat wordt afgebroken en het aantal rode bloedcellen dat wordt aangemaakt.

 

Aangezien erythropoëtine in de nieren wordt aangemaakt zullen mensen met nierfalen minder erythropoëtine aanmaken en bestaat de kans dat ze anemisch worden. Men spreekt in dit geval van renale anemie.

 

Naast een tekort aan erythropoëtine zijn er nog andere oorzaken van renale anemie zoals daar zijn de verkorte levensduur van een rode bloedcel en het geringe bloedverlies bij hemodialyse.

 

Verbetert de anemie wanneer dialyse gestart wordt?

 

Met de verwijdering van de afvalstoffen uit het bloed door de dialyse verbetert de overlevingsduur van de rode bloedcellen. Op hetzelfde moment verbetert ook de werking van het lichaamseigen erythropoëtine of het, via een injectie toegediende, biosynthetische erythropoëtine, ook gekend als epoëtine. Daarom zal het Hb na de start van de dialyse een beetje stijgen.

 

Hoe merk ik dat ik anemisch ben?

 

Eén van de voornaamste klachten waarmee anemische mensen te kampen hebben is vermoeidheid. Niet een gewone vermoeidheid maar een vermoeidheid die niet verdwijnt na een goede nachtrust. Ander klachten kunnen zijn dat u 'sterretjes' voor uw ogen ziet of een permanent gebrek aan energie heeft. En dat allemaal omdat er te weinig rode bloedcellen in uw bloed zitten.

 

De belangrijkste symptomen worden hier opgesomd:

 

•Vermoeidheid
•Hartkloppingen
•Bleekheid
•Lusteloosheid
•Duizeligheid
•Hoofdpijn
•Slaapproblemen
•Concentratieproblemen
•Hartklachten
•Koudegevoel
•Bij mannen: impotentie of verminderde zin in seks

Er zijn patiënten die ondanks hun ernstige anemie weinig klachten hebben. Dit komt enerzijds omdat de rode bloedcellen hun zuurstof gemakkelijker zullen afgeven en anderzijds omdat het hart zich heeft aangepast aan de situatie en harder zal pompen om het tekort aan rode bloedcellen te compenseren.

 

Welke gevolgen kan anemie hebben?

 

De anemie die met nierfalen gepaard gaat, zal uw lichaam zwaar belasten, zodat u naast de bovengenoemde klachten na een enige tijd nog andere symptomen kunt ontwikkelen. Deze betreffen het hart en de bloedvaten. Wanneer er niet genoeg rode bloedlichaampjes in het bloed aanwezig zijn kan er niet genoeg zuurstof naar de organen getransporteerd worden. Het hart probeert dit te compenseren door sneller te pompen zodat er toch meer bloed naar de organen kan stromen. Hierdoor wordt het hart continu overbelast. Tegen deze overbelasting is ons hart niet altijd opgewassen. Daarom is het belangrijk dat ook bij mensen die nog niet gedialiseerd worden, het Hb op regelmatige tijdstippen wordt gecontroleerd en indien nodig wordt gecorrigeerd.

 

Hoe kan men anemie behandelen?

 

Vandaag kan men via moderne technologie het menselijke erythropoëtine perfect namaken. Dit kan dan gebruikt worden om bij mensen met bloedarmoede deze anemie te corrigeren. Meer dan 95% van alle dialysepatiënten maken hiervan gebruik om hun Hb waarde op een aanvaardbaar niveau te brengen.

 

Streefwaarden zijn voor elke patiënt verschillend en uw arts zal beslissen welk Hb voor u aangewezen is. Er zijn wel Europese richtlijnen gepubliceerd die voorschrijven dat het gemiddelde Hb 12-12,5 g/dL moet bedragen.

 

Vroeger probeerde men de anemie te corrigeren door het geven van bloedtransfusies. De hieraan verbonden risico's zoals besmetting met hepatitis B en C, het HIV virus kunnen nu vermeden worden door gebruik te maken van erythropoëtine. De meeste patiënten met nierfalen kunnen nu namelijk leven zonder een bloedtransfusie.

 

Voel ik me beter door deze erythropoëtine therapie?

 

Wanneer erythropoëtine wordt toegediend en de anemie vermindert, zal u zich fitter voelen, zal uw eetlust verbeteren, zal u minder vermoeid zijn en zal u bovendien ook alerter zijn.

 

De meeste patiënten voelen zich beter wanneer hun Hb met 1 tot 2 g/dL is gestegen. Die stijging kan ongeveer één tot twee maanden in beslag nemen.

 

Wat is erythropoëtine?

 

Het in de nieren geproduceerde hormoon erythropoëtine regelt in het beenmerg van onze beenderen de aanmaak van rode bloedcellen. De ontwikkeling van een rode bloedcel in het beenmerg verloopt via verschillende stappen die samen twee tot drie weken in beslag nemen.

 

Via biotechnologie wordt er een identieke kopie van het menselijke erythropoëtine nagemaakt die op volledig dezelfde manier zal inwerken op de aanmaak van rode bloedcellen als het menselijke erythropoëtine. Daardoor is het mogelijk de natuurlijke aanmaak van rode bloedlichaampjes in het beenmerg te vergemakkelijken zodat een duidelijke verbetering van het Hb bereikt kan worden.

 

Hoe wordt erythropoëtine toegediend?

 

Erythropoetine is een eiwit en kan dus niet in pilletjes ingeslikt worden omdat het in de maag door het maagzuur afgebroken zou worden. Daarom moet erythropoëtine toegediend worden via een injectie. Dit kan in de leiding van het hemodialyse toestel bij hemodialysepatiënten. Bij hemodialysepatiënten wordt de weekdosis meestal over 1 tot drie injecties verdeeld. Bij patiënten op peritoneaaldialyse of patiënten in pre-dialyse wordt de subcutane toediening verkozen en dit meestal één keer per week of één keer om de twee weken. Het toedienen van erythropoëtine is zo eenvoudig dat men dit dikwijls aan de patiënt zelf overlaat. Hierbij kan men dan gebruik maken van een autojector, een eenvoudig systeem dat u toelaat om uzelf op een juiste manier te injecteren zonder dat u hierbij gevaar loopt dat u zich in een vinger prikt.

 

Wanneer wordt de erythropoëtine behandeling gestart?

 

De behandeling met erythropoëtine is een zeer individuele behandeling. De start van de behandeling hangt zeer sterk samen met de mate van bloedarmoede of anemie. Bij chronisch nierfalen zou, volgens de Europese richtlijnen het Hb niet onder de 11g/dL mogen dalen. Hoe verder het Hb onder dit niveau zakt, hoe erger de symptomen en de gevolgen van anemie kunnen zijn. Daarom is het belangrijk dat het Hb regelmatig wordt opgevolgd en voldoende hoog wordt gehouden. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen de mensen die nog niet gedialyseerd worden (pre-dialyse) en de dialysepatiënten. Juist door een vroege interventie en correctie van de anemie bij de pre-dialyse patiënten kunnen de nadelige gevolgen verminderd worden.

 

Welke dosis erythropoëtine zal men geven?

 

Erythropoëtine werkt dosisafhankelijk, dat wil zeggen dat hoe hoger de dosis is die men geeft, hoe meer het Hb zal stijgen. Uw persoonlijke dosis is aangepast aan uw situatie en kan daarom van de dosis van andere patiënten verschillen. Het doel bestaat erin het Hb boven de 11g/dL te brengen en daar te houden. Deze richtlijn geldt zowel voor dialyse als voor pre-dialyse. Wanneer het streef-Hb bereikt is, kan de dosis aangepast worden zodat het Hb niet zal stijgen maar constant zal blijven.

 

Het Hb zal maar na een aanvangsfase van twee tot drie weken beginnen stijgen. De volledige therapie bestaat dus uit een aanvangs- of correctiefase die na een tijd overgaat in een onderhoudsfase wanneer het streef-Hb bereikt werd.

 

Tijdens de correctiefase zal uw arts het Hb zeer regelmatig controleren om snel op een te snelle of te trage verhoging van het Hb te kunnen reageren.

 

In sommige gevallen kan het gebeuren dat ondanks een erythropoëtine behandeling het aandeel rode bloedcellen toch niet voldoende stijgt. Vooraleer de epoëtine dosis dan verhoogd wordt, zal de arts onderzoeken of er geen andere oorzaken zijn voor de anemie dan erythropoëtine deficiëntie.

 

Wat gebeurt er, wanneer mijn Hb te hoog stijgt?

 

Een te hoge Hb waarde kan de vloeibaarheid van het bloed ongunstig beïnvloeden. Om dit te vermijden, zal de arts op regelmatige tijdstippen uw Hb controleren. Wanneer het streef-Hb overschreden is, dan zal men zeer waarschijnlijk de erythropoëtine dosis verminderen. Enkel in gevallen waarbij het streef-Hb ver overschreden is, zal de behandeling tijdelijk onderbroken worden.

 

Hoe lang duurt een therapie met erythropoëtine?

 

Een behandeling met erythropoëtine wordt in het algemeen nooit stopgezet. De behandeling duurt zo lang als de dialyse zelf. Enkel na een niertransplantatie zal de getransplanteerde nier na korte tijd de aanmaak van erythropoëtine overnemen en in de meeste gevallen zal verdere behandeling met epoëtine overbodig zijn.

 

Hoe wordt erythropoëtine bewaard?

 

Wanneer u erythropoëtine krijgt toegediend in het ziekenhuis zal men dit voor u bewaren. Wanneer u echter zelf de injecties toedient en de spuitjes thuis bewaart, moet u er voor zorgen dat deze steeds bij een temperatuur tussen 2°C en 8°C bewaard worden. Voor de tijd die u nodig heeft om van de apotheek naar huis te gaan heeft u extra koeling nodig. Wanneer u thuis komt legt u de spuitjes in de koelkast (niet in de diepvriezer of tegen het vriesvak). Wanneer u de erythropoetine wil toedienen is het best om het spuitje een half uur tevoren uit de koelkast te halen. De vloeistof heeft dan de tijd om op temperatuur te komen zodat u weinig of geen hinder zult ondervinden van de injectie.

 

Is erythropoëtine veilig?

 

Het is meer dan 12 jaar geleden dat de eerste patiënt met erythropoëtine werd behandeld. Sindsdien werden wereldwijd meer dan 3 miljoen anemische patiënten succesvol behandeld. Het blijkt nu meer en meer dat de behandeling niet enkel een correctie van de anemie tot gevolg heeft, maar dat dit ook een verbetering van de levenskwaliteit en een positieve uitwerking op het hart kan hebben.

 

Hoe werkt de behandeling van erythropoëtine in op mijn bloeddruk?

 

Anemie kan met een lage bloeddruk gepaard gaan, omgekeerd kan de correctie van anemie een stijging van de bloeddruk tot gevolg hebben. Bij ongeveer 1/3 van de patiënten stijgt de bloeddruk wanneer het Hb boven de 10g/dL toeneemt. Bij patiënten met een verhoogde bloeddruk moet de correctie van de anemie met erythtropoëtine daarom zeer langzaam gebeuren.

 

Het product erythropoëtine zelf heeft geen directe invloed op de bloeddruk. De stijging is slechts het gevolg van het groeiende aantal rode bloedlichaampjes.

 

Daarom zal op regelmatige tijdstippen, en in het bijzonder bij aanvang van de behandeling, uw bloeddruk gecontroleerd worden door uw arts of het verplegend personeel.

 

En wat tijdens mijn verlof?

 

Dialysepatiënten kunnen tegenwoordig op steeds meer plaatsen in de wereld behandeld worden tijdens hun verlof. Wanneer u zal gedialyseerd worden in het buitenland kijkt u best op voorhand na of de kosten van de dialyse en de behandeling (erythropoëtine) zullen terugbetaald worden.

 

Sommige dialysecentra zullen verwachten dat je je eigen erythropoëtine van thuis meebrengt omdat het dikwijls moeilijk te verkrijgen is. Daarom is het nuttig eer u vertrekt met uw arts te bespreken hoe u erythropoëtine zal toedienen tijdens uw verlof.

 

Voor het transport is het aan te bevelen de spuitjes in een koeltas te bewaren. De ideale temperatuur ligt tussen + 2°C en +8°C. De spuitjes mogen niet in een diepvrieskoffer bewaard worden omdat de vloeistof dan kan bevriezen en zijn werkzaamheid zal verliezen.

 

Om af te sluiten ...

 

De dialysebehandeling kan de weggevallen nierfunctie niet helemaal overnemen. Daarom is het nodig dat u op geregelde tijdstippen geneesmiddelen neemt. De behandeling met erythropoëtine kan uw nierziekte niet genezen maar kan u wel behoeden voor sommige nadelige effecten ervan en kan uw levenskwaliteit verbeteren.

 

Wanneer u nog meer vragen heeft over uw dialysebehandeling en uw medicatie, kan u zich tot uw arts of het verplegend personeel wenden.

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

Tot slot

 

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u. Mail