Colonontsteking

Colitis pseudomembranacea is een colonontsteking die soms als complicatie optreedt bij behandeling met antibiotica.

Veel antibiotica wijzigen het evenwicht tussen de soorten en hoeveelheden bacteriën in de darm, waardoor bepaalde ziekteverwekkende bacteriën de kans krijgen zich te vermenigvuldigen. De bacterie die het vaakst problemen veroorzaakt is Clostridium difficile, aangezien deze bacterie twee toxinen produceert die het slijmvlies van de dikke darm kunnen beschadigen.

 

De antibiotica die deze aandoening het vaakst veroorzaken, zijn clindamycine, ampicilline en cefalosporinen als cefalotine. De aandoening kan ook optreden door gebruik van andere antibiotica, namelijk penicillinesoorten, erytromycine, trimethoprim-sulfamethoxazol, chlooramfenicol en tetracycline. Kolonisatie door Clostridium difficile kan optreden, ongeacht of het antibioticum oraal wordt ingenomen of wordt geïnjecteerd. Het risico neemt toe met de leeftijd, maar bij jongvolwassenen en kinderen kan het ook voorkomen.

 

Bij lichte gevallen raakt het slijmvlies van de dikke darm licht ontstoken. Bij ernstige colitis is de ontsteking uitgebreid en vormen zich ulcera in het slijmvlies.

 

 

 

 

Symptomen

De symptomen openbaren zich meestal terwijl de persoon nog antibiotica inneemt. Bij eenderde van de patiënten verschijnen de symptomen echter pas één tot tien dagen nadat de behandeling is beëindigd en in een enkel geval kan het tot zes weken na beëindiging van de behandeling duren.

 

De symptomen variëren meestal van lichte tot bloederige diarree in combinatie met buikpijn en koorts. In de ernstigste gevallen treedt levensbedreigende dehydratie op met lage bloeddruk, toxisch megacolon en perforatie van de dunne darm.

 

Diagnose

De arts stelt colitis vast door de ontstoken dikke darm te inspecteren, meestal met behulp van een sigmoïdoscoop (een stugge of buigzame kijkbuis voor onderzoek van het colon sigmoideum). Mogelijk moet een coloscoop (een langere buigzame kijkbuis voor onderzoek van de gehele dikke darm) worden gebruikt indien het aangedane deel hoger in de darm ligt dan met de sigmoïdoscoop kan worden bereikt.

 

De diagnose van colitis pseudomembranacea kan worden gesteld zodra de bacterie Clostridium difficile wordt geïdentificeerd een laboratoriumkweek van een ontlastingsmonster of als het bacteriële toxine in de ontlasting wordt opgespoord. Het toxine kan bij 20% van de patiënten met een milde vorm van colitis pseudomembranacea worden aangetoond en bij meer dan 90% van de patiënten met de ernstige vorm.

 

Het laboratoriumonderzoek kan tijdens zware aanvallen aanwijzingen geven voor een abnormaal hoog aantal witte bloedcellen in het bloed.

 

Behandeling

Als iemand met colitis pseudomembranacea ernstige diarree heeft tijdens gebruik van antibiotica, wordt onmiddellijk de inname gestopt, tenzij de antibiotica essentieel zijn. Geneesmiddelen die de darmbeweging vertragen, bijvoorbeeld difenoxylaat, dienen te worden gemeden omdat ze de aandoening kunnen verlengen doordat het ziekteveroorzakende toxine langer in aanraking met de darm blijft. Colitis pseudomembranacea zonder complicaties gaat doorgaans vanzelf over, binnen tien tot 12 dagen nadat inname van de antibiotica is beëindigd. In dat geval is verder geen behandeling nodig. Als echter lichte symptomen blijven bestaan, kan cholestyramine mogelijk helpen, waarschijnlijk omdat dit middel aan het toxine bindt.

 

Bij de meeste ernstige gevallen van colitis pseudomembranacea is het antibioticum metronidazol effectief tegen Clostridium difficile. Het antibioticum vancomycine wordt gereserveerd voor de ernstigste of resistente gevallen.

 

Bij tot 20% van de patiënten treden de symptomen opnieuw en deze patiënten moeten dan opnieuw worden behandeld. Wanneer de diarree herhaaldelijk terugkomt, is langdurige antibioticatherapie geboden. Sommige patiënten worden met orale lactobacilluspreparaten of rectaal toegediende Bacteroides behandeld om de darm opnieuw met normale bacteriën te koloniseren; deze behandelingen worden echter niet routinematig toegepast. In zeldzame gevallen verloopt colitis pseudomembranacea acuut en heftig, waardoor de patiënt in het ziekenhuis moet worden opgenomen voor intraveneuze toediening van vocht en elektrolyten en voor bloedtransfusies. In bepaalde gevallen is een tijdelijke ileostomie (operatief aangelegde verbinding tussen de dunne darm en de buikwand om de darminhoud van de dikke darm en het rectum af te voeren) of operatieve verwijdering van de dikke darm nodig wegens een levensbedreigende situatie.