Diepe veneuze trombose

Een trombus is een bloedstolsel dat in een bloedvat ontstaat.

 

Een diepe veneuze trombose is een bloedklonter in één van onze diepe aders, die via de grote, holle lichaamsader rechtstreeks met hart en longen verbonden zijn. Meestal bevindt deze trombose zich in een bekkenader, een dijbeenader of een kuitader, maar uitzonderlijk kan hij ook in een arm- of borstkasader voorkomen.

Een diepe veneuze trombose kan gevaarlijk zijn omwille van de mogelijkheid tot het veroorzaken van een longembool: hierbij breekt een klontertje af van de bloedklonter in de diepe ader en dit komt terecht in de hart-longcirculatie, waardoor deze geblokkeerd wordt. Een longembool moet dan ook als een medische urgentie beschouwd worden.

Een diepe veneuze trombose is niet hetzelfde als een klonter in de oppervlakkige venen die net onder de huid liggen. Een klonter hier noemt oppervlakkige thrombophlebitis.

Diepe veneuze trombose is gevaarlijk omdat een stolsel, of een deel ervan, kan losraken en met het bloed kan worden meegevoerd totdat het vastloopt in een dunne ader in de longen, die dan wordt afgesloten. Een losgeraakt stolsel heet een embolus. Hoe minder ontstekingsverschijnselen er rondom een stolsel optreden, des te minder sterk zit het vast aan de aderwand en des te groter is de kans dat het losraakt en een embolus wordt. Door de masserende werking van de kuitspieren kan het stolsel van de aderwand losraken, vooral als iemand die enige tijd bedlegerig is geweest, weer actiever wordt.

Omdat het bloed vanuit de benen via het hart naar de longen gaat, zullen emboli afkomstig uit de beenaders uiteindelijk één of meer slagaders in de longen afsluiten, een aandoening die bekendstaat als longembolie.De ernst van een dergelijke longembolie hangt af van het aantal en de grootte van de emboli. Een groot longembolus kan de bloedtoevoer naar de longen vanuit de rechterkamer van het hart geheel of gedeeltelijk afsluiten, waardoor de patiënt in korte tijd kan overlijden. Gelukkig komen dergelijk grote emboli niet vaak voor, maar als een patiënt lijdt aan diepe veneuze trombose kan niemand voorspellen of er zonder behandeling niet ooit een zeer groot embolus ontstaat. Daarom is diepe veneuze trombose altijd een reden tot grote bezorgdheid.

Diepe veneuze trombose mag niet worden verward met aderontsteking (flebitis) in spataders, een pijnlijke maar relatief onschuldige aandoening.

 

Oorzaken

 

Drie factoren kunnen aan het ontstaan van diepe veneuze trombose bijdragen. Dit zijn beschadiging van de binnenwand van een ader, verhoogde stollingsneiging van het bloed, en een langzamere stroomsnelheid van de aders als gevolg van langdurige bedrust waardoor de kuitspieren zich niet samentrekken en dus het bloed niet naar het hart stuwen. Zo kan diepe veneuze trombose optreden bij patiënten die een hartinfarct hebben gehad en meerdere dagen vrijwel onbeweeglijk in een ziekenhuisbed liggen of bij verlamde mensen die uren achtereen zitten en bij wie de beenspieren niet functioneren. Ook na verwondingen of grote operaties kan het bloed een verhoogde stollingsneiging vertonen. Trombose kan zelfs optreden bij gezonde mensen die lang stil moeten zitten, bijvoorbeeld bij lange autoritten of een lange vliegreis.

 

Symptomen

 

Ongeveer de helft van de patiënten met diepe veneuze trombose vertoont helemaal geen symptomen. In dergelijke gevallen kan pijn op de borst als gevolg van longembolie de eerste aanwijzing zijn dat er iets mis is. Wanneer diepe veneuze trombose aanzienlijke ontstekingsverschijnselen veroorzaakt en de doorstroming belemmert, leidt dit tot een pijnlijke en gezwollen kuit, die bij aanraking gevoelig is en warm aanvoelt. Ook kunnen enkel, voet of bovenbeen opzwellen, afhankelijk van de aders die aangetast zijn.

Soms verandert een stolsel geleidelijk in littekenweefsel, waardoor de kleppen in de aders beschadigd kunnen raken. Dit leidt tot vochtophoping (oedeem) waardoor de enkel opzwelt. Het oedeem kan zich verder in het been uitbreiden, zelfs tot in het bovenbeen als de afsluiting zich maar hoog genoeg in de ader bevindt. Oedeem wordt in de loop van de dag erger vanwege de werking van de zwaartekracht tijdens staan en zitten. 's Nachts neemt het oedeem dan weer af omdat de aders het bloed gemakkelijker kunnen afvoeren wanneer de benen horizontaal liggen.

Als een patiënt al lange tijd aan diepe veneuze trombose lijdt, kan de huid bruin verkleuren, vooral boven de enkel. Deze verkleuring ontstaat doordat rode bloedcellen vanuit de verwijde aders in de huid terechtkomen. De verkleurde huid is extra kwetsbaar en zelfs bij een kleine verwonding zoals een schram of buil kan de huid stuk gaan, waardoor een zweer ontstaat.

 

Diagnose

 

Diepe veneuze trombose is vaak moeilijk op te sporen omdat de patiënt geen pijn voelt en er vaak weinig of geen zwelling te zien is. Wanneer deze aandoening wordt vermoed, kan de diagnose worden bevestigd door middel van echografisch onderzoek van de beenaders (duplexonderzoek). Bij symptomen van longembolie wordt de diagnose bevestigd door scintigrafie van de borst en duplexechografie van de benen.

 

Preventie en behandeling

 

Hoewel het risico van diepe veneuze trombose niet helemaal kan worden opgeheven, zijn er wel een aantal manieren om het te verkleinen. Zo moeten mensen met verhoogde kans op 's Nachts deze aandoening, bijvoorbeeld mensen die onlangs een grote operatie hebben ondergaan of die een lange reis maken, hun enkels elke 30 minuten ongeveer 10 keer buigen en strekken.

Elastische steunkousen drukken de aders continu enigszins samen, waardoor het bloed sneller stroomt, zodat er minder kans is op de vorming van stolsels. De bescherming die dergelijke kousen bieden is echter maar gering, en de patiënt kan er een onterecht gevoel van veiligheid aan ontlenen en zo de effectievere preventiemethoden vergeten. Bovendien kunnen dergelijke kousen als ze niet op de juiste wijze worden gedragen, opstropen en daardoor de doorbloeding van de benen belemmeren, zodat het probleem verergert. Antistollingsmiddelen voor, tijdens en soms ook na een operatie gaan de vorming van bloedstolsels veel effectiever tegen. Intermitterende pneumatische compressie is ook een goede effectieve manier om stolselvorming te voorkomen. Hierbij wordt een opblaasbare plastic manchet om het been gelegd die met behulp van een elektrische pomp geregeld wordt opgeblazen en weer leegloopt zodat de kuiten worden samengedrukt en het bloed uit de aders wordt gestuwd. Deze manchetten worden vóór een operatie aangebracht en tijdens de operatie en de herstelperiode gedragen tot de patiënt weer op de been is.

 

Opgezwollen benen

 

Opgezwollen benen kunnen worden verholpen door in bed te gaan liggen met de benen schuin omhoog of door middel van een drukverband. Een dergelijk verband moet door een ervaren arts of verpleegkundige worden aangelegd en moet meerdere dagen blijven zitten. Gedurende deze periode is het belangrijk dat de patiënt veel loopt. Als de zwelling daarna nog niet volledig is verdwenen, moet het verband opnieuw worden aangelegd. Nadat het drukverband is verwijderd, moet de patiënt dagelijks elastische kousen blijven dragen om te voorkomen dat de zwelling terugkomt. Deze kousen hoeven niet tot boven de knie te komen: zwellingen boven de knie kunnen niet veel kwaad en leiden niet tot complicaties. Het is dus gewoonlijk niet nodig om een strakke elastische panty te dragen. Als er eenmaal diepe veneuze trombose is ontstaan, herstellen de aders zich niet meer. Operatieve behandeling van deze aandoening verkeert nog in een experimentele fase.

 

Huidzweren

 

Bij pijnlijke huidzweren kan een op de juiste wijze aangebracht drukverband helpen. Een dergelijk verband, dat één of twee maal per week wordt aangelegd, bevordert de doorbloeding van de aders, waardoor de zweren vrijwel altijd verdwijnen. Huidcrèmes, bodymilk of andere dermatologische preparaten hebben weinig effect. De zweren zijn vrijwel altijd ontstoken en bij elke verbandwisseling verschijnt pus en onaangenaam ruikend vocht op het verband. De pus en afscheiding worden verwijderd door de huid met water en zeep te wassen. Dit vertraagt het genezingsproces niet of nauwelijks.

Als de doorbloeding van de aders verbeterd is, zullen de zweren vanzelf genezen, waarna recidieven kunnen worden voorkomen door steunkousen te dragen. Als steunkousen te los gaan zitten, moeten ze worden vervangen. Het wordt aangeraden om zeven steunkousen aan te schaffen. Deze krijgen dan elk een merkteken voor een dag van de week en worden alleen op die dag gedragen en na het wassen weggelegd voor de volgende week. De kousen gaan dan veel langer mee.

In zeldzame gevallen kunnen zweren die niet genezen door middel van huidtransplantatie worden behandeld.