Difterie is een besmettelijke, soms dodelijke infectie, veroorzaakt door de bacterie Corynebacterium diphtheriae.

Jaren geleden was difterie een van de meest voorkomende doodsoorzaken bij kinderen. Tegenwoordig is difterie in de westerse wereld zeldzaam, vooral dankzij uitgebreide vaccinatie tegen de ziekte. Sinds 1990 zijn er in Nederland geen nieuwe gevallen van difterie geregistreerd. Difteriebacteriën komen echter nog steeds overal ter wereld voor en veroorzaken epidemieën als vaccinatie niet op grote schaal wordt toegepast. De grootste epidemie van de afgelopen 50 jaar vindt momenteel plaats in Rusland en andere landen van de voormalige Sovjetunie.

Difteriebacteriën worden vaak verspreid in vochtdruppeltjes, die door hoesten in de lucht terechtkomen. In zeldzame gevallen kunnen bacteriën worden verspreid door besmette voorwerpen, zoals kleding of speelgoed. De bacteriën vermeerderen zich meestal op of dicht bij de slijmvliezen van de mond of keel, waar ze een ontsteking veroorzaken. Sommige types Corynebacterium diphtheriae produceren een sterk toxine, dat het hart en de hersenen kan beschadigen.

De infectie begint één tot vier dagen na blootstelling aan de bacterie. De symptomen beginnen vaak met een enigszins zere keel en pijn bij het slikken. Meestal heeft het kind last van lage koorts, een snelle hartslag, misselijkheid, braken, rillingen en hoofdpijn. De lymfeklieren in de hals kunnen opzwellen. Als de bacterieen in de neus aanwezig zijn, kan het kind een loopneus hebben, waarbij vaak slechts één neusgat is aangedaan. De ontsteking kan zich verspreiden van de keel naar het strottenhoofd (de larynx) en kan de keel doen opzwellen, waarbij de luchtweg vernauwt en ademhalen zeer moeilijk wordt.

Het is kenmerkend dat de bacteriën een pseudo-membraan vormen (een laagje materiaal samengesteld uit dode witte bloedcellen, bacteriën en andere stoffen) dicht bij de amandelen of andere delen van de keel. Het pseudo-membraan is taai en heeft een grijze kleur. Als het pseudo-membraan krachtig wordt verwijderd, kunnen de onderliggende slijmvliezen bloeden. Het pseudo-membraan kan de luchtweg vernauwen of het kan plotseling losraken en de luchtweg volledig blokkeren, waardoor het kind niet kan ademhalen; er is dan sprake van een noodsituatie. Sommige kinderen met lichte vormen van difterie ontwikkelen echter nooit een pseudo-membraan.

Als de bacterie een toxine produceert, verplaatst het toxine zich door de bloedbaan en kan het weefsels in het gehele lichaam beschadigen, vooral het hart en de zenuwen. Beschadiging aan de hartspier (myocarditis) is vaak het ernstigst tussen dag 10 en dag 14, maar kan op ieder moment tussen de eerste en zesde week optreden. Beschadiging aan het hart kan slechts gering zijn en als kleine afwijkingen te zien zijn op een elektrocardiogram, of zeer ernstig zijn en leiden tot hartfalen en een plotselinge dood.

Het toxine tast meestal bepaalde zenuwen aan, zoals die naar de keel, waardoor het slikken moeilijk wordt. Deze zenuwen worden vaak aangetast gedurende de eerste week van de ziekte. Tussen de derde en zesde week kunnen de zenuwen naar de armen en benen ontstoken raken, wat zwakte veroorzaakt. Herstel van het hart en de zenuwen duurt vele weken.

Bij een ziek kind dat een zere keel heeft met een pseudo-membraan wordt de mogelijkheid van difterie onderzocht. De diagnose kan worden bevestigd door met een wattenstokje een monster te nemen van het membraan in de keel van het kind en de bacteriën in een laboratorium te kweken.

Een kind met symptomen van difterie wordt opgenomen op een intensive-care-afdeling van een ziekenhuis. Het kind krijgt zo snel mogelijk een antitoxine (antistof om het circulerende difterietoxine te neutraliseren). Eerst moet er echter duidelijkheid zijn of het kind niet allergisch is voor het antitoxine, dat is gemaakt van paardenserum, door speciale huidtests uit te voeren. Een kind dat allergisch is, moet eerst worden gedesensibiliseerd. Daartoe wordt een zeer kleine dosis antitoxine gegeven en vervolgens geleidelijk grotere doses.

Op de intensive-care-afdeling dienen de ademhaling en de hartfunctie te worden bewaakt. Antibiotica, zoals erytromycine, worden gegeven om de difterie bacteriën te vernietigen.

Herstel van ernstige difterie duurt lang en een kind met de infectie moet het lang rustig aan doen. Zelfs normale lichamelijke inspanning kan een te grote belasting van het ontstoken hart zijn.

Kinderen worden routinematig gevaccineerd tegen difterie. Het difterievaccin wordt meestal gecombineerd met vaccins voor kinkhoest (pertussis), tetanus en polio als het DKTP-vaccin (difterie-kinkhoest-tetanus-polio). Als iemand die is gevaccineerd tegen difterie in contact komt met een difteriepatiënt, biedt een zogeheten boosterdosis verhoogde bescherming.

Iedereen die in contact is geweest met een kind dat met difterie is geïnfecteerd, moet worden onderzocht en er moet een keeluitstrijkje naar het laboratorium worden gestuurd voor kweek. Gedurende zeven dagen worden preventief antibiotica gegeven en de persoon wordt nagekeken op tekenen van de ziekte. Iedereen die in nauw contact is geweest met een geïnfecteerd kind en die in de afgelopen vijf jaar geen difterievaccinatie of een booster heeft gehad, moet een vaccinatie of boosterdosis met difteriebacterie krijgen. Mensen met normale keelkweken die recentelijk zijn gevaccineerd tegen difterie hebben geen behandeling nodig en worden niet als een gevaar voor anderen beschouwd. Dragers van difteriebacteriën (die geen symptomen hebben) kunnen de ziekte echter verspreiden. Daarom zijn bij deze mensen ook antibiotica nodig en worden keelkweken herhaaldelijk onderzocht op tekenen van de ziekte.