Drugsverslaving

Drugsverslaving is een sterke psychische en lichamelijke afhankelijkheid, een dwang om drugs te blijven gebruiken. Aangezien zich tolerantie ontwikkelt, moet de dosis voortdurend worden verhoogd om hetzelfde effect te bereiken en dient hetzelfde of een vergelijkbaar narcoticum blijvend te worden gebruikt om onthoudingsverschijnselen te voorkomen.

Narcotica die voor legaal geneeskundig gebruik als krachtige pijnbestrijders worden aangewend, noemt men opioïden. De in België als analgetica gebruikte opioïden zijn alfentanil, buprenorfine, dextromoramide, dextropropoxyfeen, fentanyl, methadon, morfine, nalbufine, nicomorfine, pentazocine, pethidine, piritramide, sufentanil en tramadol. Codeïne wordt in combinatie met de niet-steroïde pijnstillers acetylsalicylzuur en/of paracetamol voorgeschreven.

Tolerantie en lichte onthoudingsverschijnselen kunnen zich binnen twee tot drie dagen van aanhoudend gebruik ontwikkelen. Soms doen zich onthoudingsverschijnselen voor wanneer wordt gestopt met het middel. De meeste drugs kunnen in een bepaalde dosis een equivalente mate van tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid veroorzaken. Middelenmisbruikers kunnen het ene narcoticum vervangen door een ander. Personen die een tolerantie hebben ontwikkeld kunnen soms weinig tekenen van drugsgebruik vertonen en normaal functioneren in hun dagelijks leven zolang ze de beschikking hebben over het middel.

 

Symptomen

 

Voor pijnbestrijding gebruikte narcotica kunnen nevenwerkingen hebben als constipatie, rode of warme huid en verlaagde bloeddruk, jeuk, pupilvernauwing, slaperigheid, trage, oppervlakkige ademhaling, trage hartslag en lage lichaamstemperatuur. Narcotica kunnen ook euforie veroorzaken, soms simpelweg doordat hevige pijn eindelijk is verminderd.

In het algemeen zijn onthoudingsverschijnselen tegenovergesteld aan de effecten van het middel: hyperactiviteit, een gevoel van verhoogde waakzaamheid, snelle ademhaling, agitatie, versnelde hartslag en koorts. Het eerste teken van onthouding is doorgaans snelle ademhaling, gewoonlijk gepaard gaand met geeuwen, zweten, huilen en een loopneus. Andere symptomen zijn verwijde pupillen, kippenvel, tremoren, spierkrampen, opvliegers en koude rillingen, pijnlijke spieren, verminderde eetlust, maag-darmkrampen en diarree. Vier tot zes uur na het staken van het narcoticumgebruik kunnen er al symptomen optreden. Ze zijn doorgaans op hun hevigst binnen 36 tot 72 uur. De onthoudingsverschijnselen zijn het ergst bij personen die gedurende langere tijd grote doses hebben gebruikt. Aangezien niet alle narcotica even snel door het lichaam worden uitgescheiden, verschillen de onthoudingsverschijnselen van middel tot middel.

 

Complicaties

 

Naast onthouding kent narcoticamisbruik vele andere complicaties, vooral als de middelen met gemeenschappelijk gebruikte, niet-gesteriliseerde naalden worden geïnjecteerd. Zo kan virale hepatitis, dat zich kan verspreiden via gemeenschappelijk gebruikte naalden, leverbeschadiging veroorzaken. Ook beenmerginfecties, vooral in de wervels, kunnen het gevolg zijn van het gebruik van niet-steriele naalden. Veel verslaafden beginnen met onderhuidse injecties (skin popping) wat huidzweren kan veroorzaken. Naarmate de verslaving ernstiger wordt, kunnen verslaafden overgaan op intraveneuze toediening van de middelen. Ze grijpen terug op skin popping wanneer hun bloedvaten vol littekenweefsel (tracks) raken en er niet meer in geïnjecteerd kan worden.

Narcoticaverslaafden ontwikkelen longproblemen zoals irritaties door aspiratie (inhalatie van speeksel of braaksel), longontsteking, abcessen, longembolie en littekenvorming (die ontstaat door de talkpoeder in onzuivere injecties).

Er kunnen problemen met het immuunsysteem ontstaan. Verslaafden die drugs intraveneus injecteren, verliezen het vermogen infecties te bestrijden. Doordat het humaan-immunodeficiëntievirus (HIV) zich kan verspreiden door gemeenschappelijk naaldgebruik, komt aids voor bij grote aantallen injecterende drugsgebruikers.

Bij narcoticaverslaafden kunnen neurologische problemen ontstaan, gewoonlijk als gevolg van onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen. Een coma kan hier het gevolg van zijn. Kinine, een veelvoorkomende verontreinigende stof in heroïne, kan dubbelzien, verlammingen en andere zenuwbeschadigingsymptomen veroorzaken, waaronder het syndroom van Guillain-Barré. Infectieuze organismen van niet-steriele naalden kunnen soms de hersenen infecteren waar ze meningitis en hersenabcessen veroorzaken.

Andere complicaties zijn huidabcessen, huid- en lymfeknoopinfecties en bloedstolsels.

Een overdosis betekent een ernstige levensbedreiging, vooral omdat narcotica de ademhaling kunnen stilleggen en kunnen bevorderen dat de longen met vocht vollopen. Onvoorzien hoge concentraties van geïnjecteerde of zelfs gesnoven of geïnhaleerde heroïne kunnen tot een overdosis en de dood leiden.

Vooral drugsgebruik tijdens de zwangerschap is ernstig. Heroïne en methadon passeren gemakkelijk de placenta naar de foetus. De baby van een verslaafde moeder kan snel onthoudingsverschijnselen ontwikkelen waaronder tremoren, schel gehuil, agitatie, epileptische aanvallen en snelle ademhaling. Een met HIV of hepatitis-B besmette moeder kan het virus bij de geboorte aan haar kind doorgeven.

 

Behandeling

 

Een overdosis drugs is een medische noodsituatie die snel moet worden behandeld om overlijden te voorkomen. De overdosis kan de ademhaling stilleggen en er kan zich zo veel vocht ophopen in de longen dat er beademd dient te worden. Artsen of medische hulpverleners dienen doorgaans intraveneus het geneesmiddel naloxon toe om de werking van het narcoticum tegen te gaan.

Er zijn slechts weinig artsen die een formele opleiding hebben gevolgd voor of ervaring hebben opgedaan met de behandeling van drugsverslaving. Drugsverslaafden kunnen hun problemen bespreken met een huisarts die een behandelcentrum voor verslaafden kan aanbevelen. In België bestaat een uitgebreid netwerk van instellingen voor verslavingszorg. Het netwerk omvat een groot aantal ambulante, semi-murale en intramurale instellingen. Deze instellingen zijn specifiek bedoeld voor verslaafden en het geheel wordt dan ook categorale verslavingszorg genoemd.
Hoewel onthoudingsverschijnselen uiteindelijk afnemen, kunnen ze ernstig zijn en enkele dagen aanhouden. De onaangename symptomen veroorzaken een sterke behoefte om weer drugs te gebruiken. De symptomen zijn gewoonlijk niet levensbedreigend en kunnen worden verlicht door medicatie.

Het gebruik van methadon als vervanging van het narcoticum is de behandelingsmethode van onthoudingsverschijnselen die de voorkeur heeft. Methadon, zelf een narcoticum, wordt oraal ingenomen en beïnvloedt de hersenfunctie minder dan andere narcotica. Aangezien de werking ervan langer aanhoudt dan die van andere narcotica, hoeft het minder vaak te worden ingenomen, gewoonlijk eens per dag. Maanden- of jarenlange ondersteuning van verslaafden met doses methadon die hoog genoeg zijn, stelt hen in staat maatschappelijk productief te zijn doordat in hun bevoorrading wordt voorzien. Bij sommigen werkt de behandeling. Anderen lukt het niet om zich aan te passen aan de maatschappij.

Verslaafden moeten dagelijks naar een methadonkliniek komen voor de kleinst mogelijke hoeveelheid methadon om ernstige onthoudingsverschijnselen te voorkomen. Gewoonlijk zal 20 milligram methadon per dag de ernstigste onthoudingsverschijnselen tegengaan. Sommige verslaafden hebben echter hogere doses nodig. Zodra er een methadondosis is vastgesteld die de hevigheid van de onthoudingsreactie vermindert, wordt de dagelijkse dosis gewoonlijk steeds iets lager gesteld. Hierdoor krijgt de persoon geen acute onthoudingsverschijnselen, maar kan nog wel een terugval naar heroïnegebruik optreden.

Het staken van de methadonondersteuning kan soms een onaangename reactie als hevige spierpijn veroorzaken. Mensen die hun methadongebruik staken, voelen zich gewoonlijk angstig en hebben slaapproblemen. Inname van slaapmiddelen gedurende een aantal nachten kan helpen. Veel onthoudingsreacties verdwijnen na ongeveer zeven tot tien dagen, maar slapte, slapeloosheid en hevige angst kunnen verscheidene maanden aanhouden.

In Nederland is in het verleden geëxperimenteerd met LAAM, maar wegens de lange halfwaardetijd, waardoor het moeilijk is juist te doseren, is de verstrekking hiervan gestaakt.

Symptomen van onthouding kunnen ook worden verlicht met het geneesmiddel clonidine. Clonidine kan echter wel een aantal ongunstige bijwerkingen veroorzaken waaronder lage bloeddruk, slaperigheid, rusteloosheid, slapeloosheid, geïrriteerdheid, snellere hartslag en hoofdpijn. Naltrexon is een geneesmiddel dat de gevolgen van zelfs zeer aanzienlijke intraveneuze doses heroïne blokkeert. Afhankelijk van de dosis duurt de werking van naltrexon 24 tot 72 uur. Dit maakt het mogelijk dat een verslaafde met een stabiele sociale achtergrond dit middel dagelijks (of driemaal per week) kan gebruiken om de verleiding van heroïnegebruik te kunnen weerstaan. Een ondersteunende groep, bestaande uit arts, familie en vrienden, is belangrijk voor het slagen van de behandeling.

De aidsepidemie heeft sommigen ertoe gebracht te pleiten voor verspreiding van steriele naalden en injectiespuiten onder spuitende narcoticaverslaafden. Een dergelijke verspreiding heeft aantoonbaar geresulteerd in een vermindering van HIV-overdracht.