Dyspareunie

Dyspareunie is pijn in de geslachtsdelen of diep in het bekken die wordt gevoeld tijdens de geslachtsgemeenschap.

Dyspareunie kan voorkomen bij mannen, hoewel dit niet gebruikelijk is. Prostatitis, een ontsteking van de prostaatklier, of het gebruik van bepaalde antidepressiva, zoals imipramine en clomipramine, kunnen bij een man leiden tot pijnlijke orgasmen.

Dyspareunie komt vaker voor bij vrouwen. Pijn tijdens de gemeenschap kan zich voordoen bij de eerste pogingen tot geslachtsgemeenschap, of jaren later. De oorzaak kan lichamelijk of psychologisch zijn. Bij vrouwen die nog nooit geslachtsgemeenschap hebben gehad, kan een membraanachtige plooi (het hymen of maagdenvlies) de toegang tot de vagina geheel of gedeeltelijk bedekken. Door penetratie van de penis tijdens de eerste geslachtsgemeenschap kan het vlies scheuren, wat pijn veroorzaakt. Kneuzingen rond de geslachtsdelen kunnen ook pijn veroorzaken, evenals onvoldoende vaginale vochtigheid, gewoonlijk als gevolg van een te kort voorspel. De klieren rond de geslachtsdelen kunnen geïnfecteerd of ontstoken raken en pijn veroorzaken. Door een niet goed passend condoom of diafragma of een allergische reactie op zaaddodende pasta of gel kan de vagina of de baarmoederhals geïrriteerd raken. Vrouwen kunnen een aangeboren afwijking hebben, zoals een taai maagdenvlies of de aanwezigheid van een abnormale scheidingswand in de vagina.

Een oestrogeentekort, dat zich gewoonlijk na de menopauze voordoet, veroorzaakt uitdroging en verdunning van de vaginawanden, wat mogelijk kan leiden tot pijn tijdens de gemeenschap. Een operatie om weefsel te herstellen dat na een bevalling is gescheurd of andere soorten operaties die een vernauwing van de vagina tot gevolg hebben, kunnen leiden tot pijn tijdens de gemeenschap. Een ontsteking of infectie van de vagina (vaginitis) is vaak pijnlijk. Andere oorzaken van dyspareunie zijn onder andere infecties van de baarmoederhals, de baarmoeder of eileiders, endometriose, tumoren van het bekken en vergroeiingen (verklevingen) die zich hebben voorgedaan na een ziekte of operatie van het bekken. Bestralingtherapie bij kanker kan veranderingen in de weefsels teweegbrengen waardoor de gemeenschap pijnlijk wordt.

Een vrouw met dyspareunie kan angst voor de geslachtsgemeenschap ontwikkelen. Boosheid of afkeer jegens een seksuele partner zijn andere mogelijke problemen die moeten worden opgelost.

Diagnose en behandeling

De arts probeert vast te stellen of de oorzaak lichamelijk of psychologisch is (zoals vaginisme) aan de hand van een complete ziektegeschiedenis en een bekkenonderzoek. Het is belangrijk om af te zien van gemeenschap totdat het probleem is opgelost. Seksuele activiteiten zonder penetratie van de vagina kunnen echter worden voortgezet.

Het aanbrengen van een verdovende zalf vermindert de pijn. Sitz-baden kunnen verlichting geven. Pijn en spierspasmen kunnen worden voorkomen door voorafgaand aan de gemeenschap een flinke hoeveelheid glijmiddel aan te brengen. Het verdient echter aanbeveling om glijmiddelen op basis van water te gebruiken en geen vaseline of glijmiddelen op basis van andere soorten olie, aangezien producten op oliebasis de vagina kunnen uitdrogen en ook rubberen anticonceptiemiddelen, zoals condooms en diafragma's, kunnen beschadigen. Een langduriger voorspel kan de vaginale afscheiding bevorderen.

Vrouwen die de menopauze hebben bereikt, kunnen baat hebben bij het gebruik van een plaatselijk aan te brengen oestrogeencrème of bij het innemen van oraal oestrogeen teneinde de vaginale vochtigheid te verhogen en de gevolgen van het dunner worden van de wanden tegen te gaan. Soms neemt de pijn af wanneer er tijdens de gemeenschap een positie wordt aangenomen waarbij de penis minder diep in de vagina binnendringt of waarbij de vrouw bovenop ligt en dus meer controle kan uitoefenen op de penetratie. Ontsteking en infectie van de vagina kunnen worden behandeld met de daartoe geëigende geneesmiddelen.Als de vulva opgezwollen en pijnlijk is, kan het helpen om natte verbanden met aluminiumacetaat aan te brengen. Er kan een operatie nodig zijn om cysten of abcessen te verwijderen, om een taai maagdenvlies te doorbreken of om een anatomische afwijking te verhelpen. Een pessarium, waarmee de baarmoeder wordt ondersteund, helpt bij sommige vrouwen. Een slecht passend diafragma dient te worden vervangen door een ander soort, merk of formaat diafragma of er moet een andere vorm van anticonceptie worden geprobeerd. In zeldzame gevallen kan het gebruik van analgetica of kalmerende middelen nodig zijn.