Gasto-enteritis infecties

 

Gastro-enteritis is een algemene term voor aandoeningen die doorgaans worden veroorzaakt door een infectie en onder meer de volgende symptomen veroorzaken: verlies van eetlust, misselijkheid, braken, lichte tot ernstige diarree, kramp en buikpijn. Met het lichaamsvocht gaan ook elektrolyten verloren, vooral natrium en kalium.Een onbalans van de elektrolyten, voor de gezonde volwassene niet meer dan een ongemak, kan bij ernstig zieken, zeer jonge kinderen en ouderen levensbedreigende dehydratie (uitdroging) tot gevolg hebben.

 

Oorzaken

 

Epidemieën van diarree worden doorgaans veroorzaakt door micro-organismen die zich via water of voedsel verspreiden, meestal na verontreiniging met geïnfecteerde feces. Infecties kunnen ook van mens op mens worden overgedragen, vooral als iemand met diarree niet goed zijn handen wast na een stoelgang. Bepaalde bacteriën produceren toxinen waardoor cellen in de darmwand water en elektrolyten gaan afscheiden. Een dergelijke toxine is verantwoordelijk voor de dunne diarree die een symptoom van cholera is.Een toxine geproduceerd door de veelvoorkomende bacterie Escherichia coli kan diarree onder reizigers veroorzaken en verklaart sommige uitbarstingen van diarree op kinderafdelingen in ziekenhuizen.

 

Sommige bacteriën, bijvoorbeeld bepaalde stammen van Escherichia coli, Campylobacter, Shigella en Salmonella (waaronder het type dat buiktyfus veroorzaakt), koloniseren het darmslijmvlies. Ze beschadigen de onderliggende cellaag en veroorzaken kleine zweertjes die gaan bloeden, waardoor een aanzienlijke hoeveelheid vocht met eiwitten en elektrolyten verloren gaat.

Naast bacteriën kunnen ook een aantal virussen gastro-enteritis veroorzaken, onder meer het Norwalk-virus en het Coxsackie-virus. In gematigde streken veroorzaken rotavirussen 's winters de meeste diarreegevallen die ernstig genoeg zijn om peuters en kleuters in het ziekenhuis te doen belanden. Het enterovirus en het adenovirus kunnen zowel de longen als de maag en darmen infecteren.

 

Bepaalde darmparasieten, bijvoorbeeld Giardia lamblia, blijven plakken aan of koloniseren het darmslijmvlies en veroorzaken misselijkheid, braken, diarree en een algemeen gevoel van malaise. De ziekte die hier het gevolg van is, giardiasi, komt meer voor in koude streken. Als de ziekte aanhoudt (chronisch wordt), kan de opname van voedingsstoffen door het lichaam worden verhinderd, het zogenaamde malabsorptiesyndroom.Een andere darmparasiet, Cryptosporidium, veroorzaakt dunne diarree die soms gepaard gaat met buikkramp, misselijkheid en braken. Bij verder gezonde mensen verloopt deze ziekte doorgaans mild, maar als het afweersysteem is aangetast, kan de infectie ernstig en zelfs dodelijk zijn. Infectie met zowel Giardia als Cryptosporidium vindt meestal plaats door het drinken van verontreinigd water.

 

Gastro-enteritis kan een gevolg zijn van het eten van chemische toxinen die voorkomen in schelpdieren, paddestoelen of aardappelen of in verontreinigd voedsel. Daarnaast kan lactose-intolerantie, ofwel het onvermogen om melksuiker (lactose) af te breken en op te nemen, ook diarree veroorzaken. Van de symptomen die vaak na het drinken van melk optreden, wordt soms ten onrechte verondersteld dat deze op melkallergie wijst. Wanneer per ongeluk zware metalen als arsenicum, lood, kwik of cadmium met water of voedsel worden ingenomen, kan plotseling misselijkheid, braken en diarree optreden. Veel geneesmiddelen, onder andere antibiotica, kunnen buikkramp en diarree veroorzaken.

 

Symptomen

 

Het soort en de ernst van de symptomen is afhankelijk van het type micro-organisme of toxine en de hoeveelheid die daarvan is ingenomen. De symptomen variëren ook afhankelijk van de weerstand van het individu tegen ziekte. De symptomen beginnen vaak plotseling, soms op dramatische wijze, met verlies van eetlust, misselijkheid en braken. Er kan hoorbaar geborrel in de darmen optreden en verder buikkramp en diarree, al of niet met zichtbaar bloed en slijm. Door gasontwikkeling kunnen darmlissen op pijnlijke wijze uitzetten. De patiënt kan koorts hebben, zich in het algemeen ziek voelen en last hebben van pijnlijke spieren en extreme vermoeidheid.

 

Ernstig braken en diarree kunnen aanzienlijke uitdroging en een ernstige daling van de bloeddruk (shock) veroorzaken. Zowel overmatig braken als zeer ernstige diarree veroorzaken een aanzienlijk verlies van kalium en daardoor een laag kaliumgehalte van het bloed (hypokaliëmie). Ook het natriumgehalte van het bloed kan sterk dalen (hyponatriëmie), vooral als iemand het verloren lichaamsvocht compenseert met dranken die weinig zout bevatten, zoals water en thee. Al deze verstoringen van de elektrolythuishouding zijn potentieel gevaarlijk.

 

Diagnose

 

De diagnose van gastro-enteritis is meestal op grond van de symptomen alleen al duidelijk, maar dat geldt niet voor de oorzaak. Soms zijn gezinsleden of collega's onlangs ziek geweest met vergelijkbare symptomen. In andere gevallen is de ziekte terug te brengen tot onvoldoende verhit, bedorven of verontreinigd voedsel, bijvoorbeeld mayonaise die te lang buiten de ijskast heeft gestaan of rauwe schelpdieren of vis. Een recente reis kan ook aanwijzingen opleveren, vooral als het reisdoel een bepaald land betrof.

 

Als de symptomen ernstig zijn of langer dan 48 uur aanhouden, wordt de ontlasting onderzocht op witte bloedcellen en de aanwezigheid van bacteriën, virussen of parasieten. Laboratoriumonderzoek van braaksel, voedsel of bloed kan ook aanwijzingen opleveren.

 

Als de symptomen langer dan een paar dagen aanhouden, moet de arts mogelijk de dikke darm onderzoeken met behulp van een coloscoop (een buigzame kijkslang) om te controleren of de patiënt eventueel een aandoening heeft, bijvoorbeeld colitis ulcerosa of amoebendysenterie (amoebiasis).

 

Behandeling

 

Meestal is voldoende vloeistof drinken de enig noodzakelijke behandeling bij gastro-enteritis. Zelfs iemand die moet braken, doet er goed aan kleine slokjes vloeistof te nemen omdat dit dehydratie tegengaat, wat weer het braken kan beëindigen. Als het braken lang aanhoudt of iemand ernstig uitgedroogd raakt, moeten mogelijk vocht en elektrolyten intraveneus worden toegediend. Aangezien kinderen relatief sneller uitdrogen, dienen ze vloeistof met de juiste verhouding zouten en suikers toegediend te krijgen. De commercieel verkrijgbare rehydratieoplossingen zijn voldoende.

 

Veelgebruikte vloeistoffen zijn echter ongeschikt voor kinderen, onder meer koolzuurhoudende dranken, thee, sportdranken en vruchtensappen. Bij hevig braken kan de arts een injectie toedienen of een zetpil voorschrijven.

 

Naarmate de symptomen verbeteren, kan de zieke geleidelijk ongekruid voedsel aan het menu toevoegen, bijvoorbeeld gekookte graanproducten, bananen, rijst, appelmoes en toast. Als dit aangepaste dieet niet binnen 12 tot 24 uur de diarree doet stoppen en er komt geen bloed in de ontlasting voor, wat op een ernstiger bacteriële infectie kan wijzen, kunnen geneesmiddelen worden toegediend, onder meer difenoxylaat, loperamide of bismutsubsalicylaat.

 

Omdat antibiotica diarree kunnen veroorzaken en de groei van organismen bevorderen die resistent zijn tegen antibiotica, zijn ze zelden geschikt, zelfs niet wanneer bekend is welke bacterie de gastro-enteritis heeft veroorzaakt. Antibiotica kunnen echter wel worden gebruikt bij infecties met bepaalde bacteriën als Campylobacter, Shigella en Vibrio cholerae.