Gastritis

Gastritis is een ontsteking van het maagslijmvlies.

Het maagoppervlak is bestand tegen irritatie en is doorgaans bestand tegen zeer sterk zuur. Desondanks kan het oppervlak van de maag om verscheidene redenen geïrriteerd en ontstoken raken.

Bacteriële gastritis is meestal het gevolg van een infectie met Helicobacter pylori (bacteriën die leven in de slijmproducerende cellen van het maagoppervlak). Er zijn geen andere bacteriën bekend die in staat zijn te overleven in de normaal zure maag, maar er zijn vele soorten bacteriën die in de maag kunnen leven als er geen zuur wordt geproduceerd. Dergelijke bacteriegroei kan tijdelijke of hardnekkige gastritis veroorzaken.

 

 

Erosieve gastritis is de ernstigste vorm van gastritis en wordt veroorzaakt door een plotselinge ernstige ziekte of door letsel. Het letsel hoeft niet de maag te betreffen. Veelvoorkomende oorzaken zijn bijvoorbeeld uitgebreide brandwonden en verwondingen die met hevige bloedingen gepaard gaan.

Chronisch erosieve gastritis kan het gevolg zijn van prikkelende stoffen, bijvoorbeeld geneesmiddelen, in het bijzonder aspirine en andere niet-steroïdale anti-inflammatoire preparaten (NSAID's), de ziekte van Crohn en bacteriële of virale infecties. Bij deze vorm van gastritis, die zich langzaam ontwikkelt bij mensen die verder gezond zijn, kunnen bloedingen of zweren optreden. Deze vorm komt het meest voor bij mensen die te veel alcohol gebruiken.

Gastritis door een virus- of schimmelinfectie kan voorkomen bij mensen met een langdurige ziekte of een verminderd afweersysteem.

Eosinofiele gastritis kan het gevolg zijn van een allergische reactie op een spoelworminfectie. Bij dit type gastritis migreren eosinofielen (een soort witte bloedcel) naar de maagwand.

Atrofische gastritis komt voor als antistoffen het maagslijmvlies aanvallen, waardoor het slijmvlies bijzonder dun wordt en veel of alle cellen verliest die zuur en enzymen produceren. Het is een aandoening die doorgaans oudere mensen treft, maar ook voorkomt onder mensen bij wie een deel van de maag is weggenomen (een zogenaamde partiële gastrectomie). Atrofische gastritis kan pernicieuze anemie tot gevolg hebben doordat het de opname van vitamine B 12 uit voedsel verstoort.
De ziekte van Ménétrier is een vorm van gastritis waarvan de oorzaak onbekend is. Hierbij ontstaan in de maagwand dikke, grote plooien, vergrote klieren en met vloeistof gevulde cysten. Bij ongeveer 10% van de mensen met de ziekte van Ménétrier ontstaat maagkanker.

 

Gastritis kan ook worden geïnduceerd door het inslikken van corrosieve stoffen, bijvoorbeeld schoonmaakmiddelen, of door blootstelling aan een hoge stralingsdosis, bijvoorbeeld tijdens radiotherapie. SymptomenDe symptomen variëren afhankelijk van het type gastritis. In het algemeen heeft de patiënt echter last van indigestie en pijn in de bovenbuik.

 

Bij acute stressgastritis zullen de maagsymptomen veelal worden overschaduwd door de ziekte, het letsel of de brandwond die eraan ten grondslag ligt. De bovenzijde van de buik kan echter enigszins gevoelig zijn. Kort na het letsel kunnen zich kleine laesies (beschadigingen) in het maagslijmvlies ontwikkelen. Deze laesies kunnen binnen enkele uren veranderen in maagzweren. De maagzweren en gastritis kunnen verdwijnen als de patiënt snel van het letsel herstelt. Als de patiënt echter ziek blijft, kunnen de maagzweren zich uitbreiden en gaan bloeden, doorgaans twee tot vijf dagen na het letsel. De bloedingen kunnen een teerachtige, zwarte ontlasting tot gevolg hebben, het maagsap rood kleuren of, in zeer ernstige gevallen, tot een daling van de bloeddruk leiden. De bloeding kan ernstig en fataal zijn.

 

De symptomen van chronische erosieve gastritis zijn onder meer lichte misselijkheid en pijn in de bovenbuik. Vele mensen, bijvoorbeeld degenen die jarenlang aspirine innemen, ondervinden geen enkele pijn. Sommigen ontwikkelen symptomen die lijken op die van maagzweren, waaronder pijn bij een lege maag. Als de gastritis aanleiding geeft tot bloedingen van maagzweren, kunnen de symptomen onder meer bestaan uit teerachtige, zwarte ontlasting (melaena), braken van bloed (haematemesis) of van gedeeltelijk afgebroken bloed, dat op koffiedik lijkt.

 

Bij de ziekte van Ménétrier is het meest frequente symptoom maagpijn. Minder vaak komen gebrekkige eetlust, misselijkheid, braken en gewichtsverlies voor. Maagbloedingen zijn zeldzaam. Vochtretentie en opzwellen van weefsel (oedeem) zijn mogelijk het gevolg van eiwitverlies in het ontstoken maagslijmvlies. Dit verloren eiwit vermengt zich met de maaginhoud en verdwijnt uit het lichaam.

Gastritis als gevolg van radiotherapie veroorzaakt pijn, misselijkheid en brandend maagzuur als gevolg van de ontsteking en soms door het ontstaan van maagzweren. De maagzweren kunnen de maagwand perforeren waardoor de maaginhoud in de buikholte terechtkomt. Het resultaat is buikvliesontsteking (peritonitis) en ondraaglijke pijn. De ernstige ziekte die hiervan het gevolg is, gekenmerkt door een harde buik, vereist onmiddellijk operatief ingrijpen. In zeldzame gevallen veroorzaakt littekenweefsel als gevolg van radiotherapie een vernauwing van de maaguitgang en, daardoor, buikpijn en braken. Straling kan schade toebrengen aan het beschermende maagslijmvlies waardoor bacteriën de maagwand kunnen infecteren en een plotselinge, ernstige en bijzonder pijnlijke vorm van gastritis kunnen veroorzaken. DiagnoseDe arts vermoedt gastritis bij pijn in de bovenbuik in combinatie met misselijkheid of brandend maagzuur. Als de symptomen hardnekkig zijn, is vaak onderzoek nodig en wordt de behandeling gestart op basis van de meest waarschijnlijke oorzaak.

 

Als de arts niet zeker is van de oorzaak van het probleem, moet de maag mogelijk worden onderzocht met behulp van een endoscoop (een fiberoptische buis, via de mond ingebracht).Waar nodig zal de arts tevens een biopsie uitvoeren (een monster van het maagslijmvlies nemen voor nader onderzoek).

 

Als de gastritis aanhoudt of terugkeert, zal de arts naar een oorzaak zoeken, bijvoorbeeld een infectie, en tevens het dieet, gebruikte geneesmiddelen en drinkgewoonten beoordelen. Bacteriële gastritis kan door middel van een biopsie worden vastgesteld. Veel patiënten met bacteriële gastritis hebben antistoffen tegen de bacterie die de gastritis veroorzaakt. Deze antistoffen kunnen via bloedonderzoek worden opgespoord. BehandelingVeel artsen zullen een infectie met Helicobacter pylori behandelen als deze verantwoordelijk is voor de symptomen. De infectie kan onder controle worden gebracht of geëlimineerd met bismut en antibiotica, onder meer amoxicilline en metronidazol en met protonpompremmers, bijvoorbeeld omeprazol. Eliminatie van Helicobacter pylori uit de maag kan soms moeilijk zijn.

 

De meeste mensen met acute stressgastritis herstellen volledig wanneer de onderliggende oorzaak (ziekte, letsel of bloeding) wordt behandeld. Bij de patiënten op intensive-care-afdelingen treden echter bij 2% zware bloedingen op die fataal kunnen zijn. Artsen proberen daarom na een zware ziekte, ernstig letsel of ernstige brandwonden acute stressgastritis te voorkomen. Antacida (tabletten die het maagzuur neutraliseren) en sterke middelen tegen peptische aandoeningen (die de maagzuurproductie verminderen of stopzetten) kunnen na operaties en op intensive-care-afdelingen worden toegediend om acute stressgastritis te voorkomen.

 

Bij patiënten met zware bloedingen als gevolg van acute gastritis zijn een breed scala van behandelingen toegepast. Bij slechts enkele is echter sprake van een verbeterde prognose: dergelijke bloedingen kunnen fataal verlopen. De bloedingsplaatsen kunnen tijdelijk worden dichtgeschroeid tijdens endoscopie, maar als de onderliggende ziekte niet verbetert, zullen de bloedingen opnieuw optreden. Als de bloedingen aanhouden, kan bloedstolling in een geschikt bloedvat worden geïnduceerd of, als de situatie levensbedreigend is, moet de maag geheel of gedeeltelijk worden weggenomen, wat echter zelden noodzakelijk is.

 

Chronisch erosieve gastritis kan met antacida worden behandeld. De patiënt dient bepaalde geneesmiddelen (onder meer aspirine en andere NSAID's), sigaretten en prikkelende voedingsmiddelen te vermijden. Gecoate aspirinetabletten veroorzaken minder maagzweren dan aspirine zonder coating. Misoprostol vermindert vermoedelijk het risico van maagzweren als gevolg van het gebruik van NSAID's.

 

Atrofische gastritis is ongeneeslijk. De meeste mensen met deze aandoening hebben aanvullende injecties met vitamine B12 nodig.