Gordelroos is een infectie die een zeer pijnlijke huideruptie veroorzaakt van met vocht gevulde blaasjes.

Gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde herpesvirus, het varicella-zoster-virus, dat waterpokken veroorzaakt. De eerste infectie met het varicella-zoster-virus, die in de vorm van waterpokken kan zijn, eindigt zodanig dat het virus binnendringt in zenuwen in de ganglia (een groep zenuwcellichamen) van het ruggenmerg of de hersenen en daar latent aanwezig blijft. Gordelroos blijft altijd beperkt tot het deel van de huid dat wordt geïnnerveerd door de betrokken zenuwwortel(s) (dermatomen).

Het latente herpes-zoster-virus hoeft nooit meer symptomen te veroorzaken of het kan vele jaren later toch worden gereactiveerd. Gordelroos ontstaat wanneer het virus wordt gereactiveerd. Soms treedt reactivatie op wanneer de afweer van het lichaam is verminderd door een andere aandoening, zoals aids of ziekte van Hodgkin of door geneesmiddelen die het afweersysteem verzwakken. De reden van reactivatie is meestal onbekend. Het ontstaan van gordelroos betekent meestal niet dat er een belangrijk ziekteproces gaande is. Gordelroos kan op iedere leeftijd optreden, maar komt het meest voor bij mensen boven de 50 jaar.

Sommige patiënten voelen zich onwel en hebben last van rillingen, koorts, misselijkheid, diarree of moeilijkheden met urineren in de drie tot vier dagen voor gordelroos zich ontwikkelt. Anderen hebben pijn of alleen een tintelend gevoel of jeuk in een bepaald deel van de huid. Er ontstaan groepen kleine met vocht gevulde blaasjes, omgeven door een klein rood gebied. De blaasjes beslaan maar een beperkt deel van de huid, namelijk het gedeelte dat door de aangetaste zenuwen wordt geïnnerveerd. De blaasjes verschijnen het meest op de romp en vaak slechts op één zij. Er kunnen echter ook een paar blaasjes elders op het lichaam verschijnen. Het aangetaste deel van het lichaam is meestal gevoelig voor elke prikkel, inclusief zeer lichte aanraking, en kan zeer pijnlijk zijn.

De blaasjes drogen in en vormen een korst ongeveer vijf dagen nadat ze zijn verschenen. Totdat er een korst op zit bevatten de blaasjes het herpes-zoster-virus, dat waterpokken kan veroorzaken als het wordt overgedragen op personen die gevoelig zijn voor deze infectie. Blaasjes die grote gebieden van de huid beslaan of die langer dan twee weken aanhouden wijzen er vaak op dat het afweersysteem niet goed functioneert.

Na een aanval van gordelroos is iemand meestal levenslang immuun voor verdere aanvallen. Minder dan 4% van de patiënten krijgt meer aanvallen. De meesten herstellen zonder enige blijvende effecten. Er kunnen echter littekens op de huid ontstaan, soms uitgebreid, zelfs als iemand geen secundaire bacteriële infectie ontwikkelt. Aantasting van de vertakking van de gezichtszenuw naar het oog kan ernstig zijn.

Het kan moeilijk zijn om de diagnose gordelroos te kunnen stellen vóór de blaasjes verschijnen, maar de plaats van de aanvankelijke pijn in een vage band aan één kant van het lichaam kan een bruikbare aanwijzing zijn. Afhankelijk van de zenuwen die erbij betrokken zijn kan de pijn lijken op pijn die wordt veroorzaakt door een blindedarmontsteking, niersteen of galsteen, of ontsteking van de dikke darm. De blaasjes bij gordelroos kunnen vrijwel identiek zijn aan de blaasjes bij een herpes simplex infectie. De blaasjes van herpes simplex verschijnen echter meestal in een ander, meer beperkt patroon op de huid, zijn vaak minder in aantal en kunnen herhaaldelijk op dezelfde plaats terugkomen. Indien nodig kan laboratoriumonderzoek de diagnose bevestigen.

Het is nog niet zeker wat de beste behandeling voor herpes zoster is. Noch corticosteroïden, noch een antiserum met hoge hoeveelheden antistoffen tegen het varicella-zoster-virus hebben effect op gordelroos als het eenmaal is begonnen. Geen enkel geneesmiddel kan het virus vernietigen. Antivirale geneesmiddelen, zoals aciclovir, kunnen echter - bij voorkeur in een zo vroeg mogelijk stadium - worden gegeven om de duur van de huiduitslag te bekorten, vooral bij patiënten met verminderde afweer. Schoonhouden van de huid is belangrijk ter preventie van secundaire bacteriële infecties.

Aspirine of paracetamol-coffeïne kan de pijn tijdelijk verlichten en kan nuttig zijn als de pijn activiteiten of nachtrust belemmert. Aspirine dient bij kinderen te worden vermeden vanwege het risico op het Reye-syndroom.