Hersenvliesontsteking - Meningitis

Bacteriële meningitis is een door bacteriën veroorzaakte ontsteking van de meninges.

Oorzaken
Drie bacteriesoorten zijn voor meer dan 80% van alle gevallen van meningitis verantwoordelijk: Neisseria meningitidis, Haemophilus influenzae en Streptococcus pneumoniae. Ze komen alledrie normaal voor in het externe milieu en kunnen zelfs in de neus en luchtwegen aanwezig zijn zonder dat dit tot schadelijke effecten leidt. Een enkele keer infecteren deze organismen echter zonder aanwijsbare reden de hersenen. In andere gevallen volgt de infectie op hoofdletsel of is deze het gevolg van een afwijking in het immuunsysteem. Mensen met de grootste kans op meningitis die door een van deze bacteriën wordt veroorzaakt, zijn alcoholisten, patiënten die een splenectomie (verwijdering van de milt) hebben ondergaan, patiënten met chronische neus- of oorinfecties, pneumokokkenpneumonie (pneumokokkenlongontsteking) of sikkelcelziekte.

 

In zeldzame gevallen kunnen andere bacteriesoorten meningitis veroorzaken, bijvoorbeeld Escherichia coli (normaal aanwezig in de dikke darm en de ontlasting) en Klebsiella. Infecties met deze bacteriën zijn meestal het gevolg van diepe hoofdwonden, operaties aan de hersenen of het ruggenmerg, ernstige bloedvergiftiging of een in het ziekenhuis opgelopen infectie. Deze infecties komen vaker voor bij mensen met een immuunstoornis. Patiënten met nierinsufficiëntie of mensen die corticosteroïden gebruiken hebben een verhoogd risico van door de listeriabacterie veroorzaakte meningitis.

 

Meningitis komt het meest voor bij kinderen in de leeftijd van vier weken tot twee jaar. Deze infectie komt bij volwassenen veel minder voor, tenzij ze tot een speciale risicogroep behoren. Kleine epidemieën van meningitis door meningokokken (zogenaamde nekkramp) kunnen voorkomen in een omgeving waar relatief veel mensen dicht opeen verblijven en nauw contact met elkaar hebben, zoals in kazernes of op scholen.

Symptomen
Koorts, hoofdpijn, een stijve nek, keelpijn en braken zijn de belangrijkste vroege symptomen van meningitis. Bij een stijve nek gaat het niet alleen om een pijnlijke nek; de kin op de borst buigen veroorzaakt pijn of kan onmogelijk zijn. Volwassenen kunnen binnen 24 uur zeer ernstig ziek worden, kinderen zelfs nog eerder. Oudere kinderen en volwassenen kunnen prikkelbaar, verward en vervolgens steeds meer versuft worden. Dit kan verergeren tot stupor, coma en uiteindelijk overlijden. De infectie veroorzaakt zwelling van het hersenweefsel wat de bloedtoevoer belemmert, waardoor symptomen van een cerebrovasculair accident ('beroerte') ontstaan, onder meer verlamming.  Bij sommige patiënten doen zich epileptische aanvallen voor. Bij het syndroom van Waterhouse-Friderichsen, een hevige en snel progressieve infectie die door Neisseria meningitidis wordt veroorzaakt, treden ernstige diarree en braken op, in combinatie met epileptische aanvallen, inwendige bloedingen, lage bloeddruk, shock en (vaak) overlijden.

 

Bij kinderen tot twee jaar veroorzaakt meningitis meestal koorts, voedingsproblemen, braken, prikkelbaarheid, epileptische aanvallen en hoogfrequent (schril) huilen. De huid over de fontanellen (de zachte delen tussen de schedelbeenderen) staat strak en de fontanellen kunnen uitpuilen. De vochtcirculatie rond de hersenen kan geblokkeerd raken, waardoor de afmeting van de schedel toeneemt (hydrocephalus of waterhoofd). Anders dan bij oudere kinderen en volwassenen, ontstaat bij zuigelingen niet altijd een stijve nek.

Diagnose

De lumbaalpunctie: hoe wordt deze uitgevoerd?

Omdat bacteriële meningitis (vooral veroorzaakt door infectie met Neisseria meningitidis) binnen enkele uren tot de dood kan leiden, is onmiddellijke medische behandeling vereist. Onverklaarbare koorts bij kinderen tot twee jaar is voldoende reden voor onmiddellijk en uitgebreid onderzoek door een arts, vooral als het kind steeds prikkelbaarder of ongewoon slaperig wordt, weigert te eten, moet braken, epileptische aanvallen vertoont of een stijve nek krijgt. Als de arts bacteriële meningitis vermoedt, krijgt het kind gewoonlijk antibiotica toegediend, nog voordat de onderzoeksresultaten beschikbaar zijn.

 

Tijdens het lichamelijk onderzoek let de arts op huiduitslag (meestal rode en paarse stippen), cyanose (blauwe huidskleur), nekstijfheid en andere kenmerkende aanwijzingen voor meningitis. Eén van deze kenmerken is dat het kind de heupen en knieën kan buigen (optrekken) wanneer het hoofd naar de borst wordt gebogen. Een ander kenmerk is dat de arts de gebogen knieën van het kind niet kan strekken wanneer het been wordt opgetild.

 

Wanneer meningitis wordt vermoed, moet snel worden vastgesteld of de infectie wordt veroorzaakt door een bacterie, virus, schimmel of een ander organisme, of door irritatie als gevolg van iets anders dan een infectie, bijvoorbeeld een chemische stof. Er zijn veel mogelijke oorzaken en voor elke oorzaak is de behandeling anders. Het onderzoek dat meestal wordt uitgevoerd om meningitis te diagnosticeren en de oorzaak te bepalen, is de lumbaalpunctie (ruggenmergvloeistofpunctie). Hierbij wordt een dunne naald tussen twee wervels in het onderste deel van de wervelkolom ingebracht om vlak onder het ruggenmerg een monster van de ruggenmergvloeistof af te nemen. De ruggenmergvloeistof wordt vervolgens onder de microscoop onderzocht op bacteriën en naar een laboratorium gezonden waar de bacterie wordt gekweekt en wordt vastgesteld om welke bacterie het gaat. De bacteriekweek kan worden getest op hun gevoeligheid voor behandeling met verschillende antibiotica. De soort infectie kan ook worden vastgesteld aan de hand van de suikerspiegel, een verhoogd eiwitgehalte en aan het aantal en type witte bloedcellen in de ruggenmergvloeistof.

 

Naast een lumbaalpunctie kan ook microbiologisch onderzoek van bloed, urine, neus- en keeluitstrijkjes en pus afkomstig van huidzweren worden uitgevoerd om de diagnose te stellen.

Behandeling
Bacteriële meningitis wordt onmiddellijk behandeld met intraveneuze toediening van antibiotica en corticosteroïden om respectievelijk de ontsteking te onderdrukken. Er kunnen mogelijk één of meer antibiotica worden toegediend zodat de meest waarschijnlijke bacteriën die de infectie zouden kunnen veroorzaken, worden bestreden. Zodra de specifieke bacterie is vastgesteld (één of twee dagen later), kunnen de antibiotica worden vervangen door het antibioticum dat het effectiefst de infectie bestrijdt. De behandeling omvat ook toediening van extra vocht als aanvulling van het vocht dat verloren is gegaan door koorts, transpiratie, braken en slechte eetlust.

 

De arts let ook op complicaties die door de herseninfectie kunnen optreden. Bacteriële meningitis, vooral infecties die door Neisseria meningitidis zijn veroorzaakt, kan leiden tot zeer lage bloeddruk en de patiënt heeft extra vocht of geneesmiddelen nodig om deze toestand te bestrijden.

Prognose
Wanneer de behandeling onmiddellijk wordt gestart, overlijdt minder dan 10% van de patiënten met bacteriële meningitis, maar wanneer de diagnose of behandeling vertraging oplopen, bestaat een grotere kans op blijvende hersenbeschadiging of overlijden, vooral bij zeer jonge kinderen en bij ouderen. De meeste patiënten herstellen volledig, maar bij sommigen ontstaan epileptische aanvallen die gedurende de rest van het leven moeten worden behandeld. Een aanval van meningitis kan ook leiden tot blijvende vermindering van de verstandelijke vermogens en verlamming.

Preventie
Er is een vaccin dat meningitis door Neisseria meningitidis kan helpen voorkomen. Het vaccin wordt voornamelijk bij epidemieën gebruikt, in geïsoleerde groepen (zoals een kazerne) waar een epidemie dreigt en bij mensen die kans hebben herhaaldelijk met de bacterie in aanraking te komen. Gezinsleden, medewerkers in de gezondheidszorg en anderen die nauw contact hebben met patiënten met door Neisseria meningitidis veroorzaakte meningitis, kunnen ook een antibioticum als rifamycine of minocycline toegediend krijgen. Alle kinderen dienen routinematig te worden geïmmuniseerd met het vaccin Haemophilus influenzae type B, dat helpt de meest voorkomende vorm van meningitis bij kinderen te voorkomen. 

 

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

Tot slot

 

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u. Mail