Gangreen is het afsterven van weefsel, gewoonlijk in verband met verminderde bloedtoevoer naar het betreffende deel van de huid, gevolgd door bacteriële infectie.

Gangreen is het gevolg van een infectie die is veroorzaakt door clostridiumbacteriën en soms door andere bacteriën. Clostridium is een zogenaamde anaërobe bacteriesoort, dat wil zeggen dat de bacterie alleen groeit in afwezigheid van zuurstof. Clostridiumbacteriën produceren gas tijdens het groeien en clostridiuminfecties worden daarom soms gasgangreen genoemd.

Grote verwondingen, bijvoorbeeld een verbrijzeld been, kunnen de toevoer van bloed en zuurstof naar een beschadigd deel van het lichaam onderbreken, waarbij een situatie ontstaat die bevorderlijk is voor de groei van clostridiumbacteriën. De infectie ontwikkelt zich binnen uren of dagen na de verwonding. Gangreen kan ook ontstaan in een operatiewond, vooral wanneer de bloedtoevoer naar de wond slecht is. Patiënten met een slechte bloedsomloop lopen extra risico.

 

De huid kan er eerst bleek uitzien, maar wordt rood of bronskleurig en uiteindelijk groen. Bij een clostridium infectie wordt de huid ook warm en gezwollen. De infectie kan zich uitgebreid onderhuids verspreiden en vaak ontstaan er grote met vocht gevulde blaren (bullae). Het vocht van deze blaren is bruin van kleur en ruikt onaangenaam. Het door clostridiumbacteriën geproduceerde gas vormt vaak bellen in het vocht en door deze bellen voelt de huid schraal aan.

Binnen een paar dagen kan de infectie zich ontwikkelen tot uitgebreid gangreen dat shock, nierinsufficiëntie, delirium en zelfs de dood kan veroorzaken. De infectie kan zich zelfs binnen enkele uren ontwikkelen tot zeer ernstig, waarbij grote hoeveelheden huid- en spierweefsel worden vernietigd.

 

Vaak zijn de symptomen alleen genoeg om gangreen te vermoeden. Röntgenopnamen kunnen het gas onder de huid zichtbaar maken. Computertomografie (CT-scans) en magnetische kernspinresonantie (magnetic resonance imaging, MRI) helpen om de hoeveelheid gas en de mate van weefselvernietiging te bepalen. Er kan vocht uit de wond worden afgenomen en voor kweek worden ingezet in het laboratorium om te bevestigen dat Clostridium het ziekteverwekkende micro-organisme is. Vaak is echter chirurgische verwijdering van dood weefsel of amputatie van een ledemaat nodig om zekerheid te krijgen welk organisme de infectie veroorzaakt.

 

Wanneer gangreen wordt vermoed, wordt meestal een antibioticum gegeven zodra er vochtmonsters uit de wond zijn genomen, maar nog voordat er kweekresultaten beschikbaar zijn. Vaak worden antibiotica gekozen die een breed spectrum van bacteriën vernietigen, hoewel penicilline vaak al voldoende is om Clostridium te bestrijden.

Naast het voorschrijven van antibiotica wordt het dode weefsel chirurgisch verwijderd. Soms, vooral wanneer de bloedsomloop slecht is, moet een ledemaat gedeeltelijk of geheel worden geamputeerd om verspreiding van de infectie te voorkomen en om te voorkomen dat het grote aanbod van toxinen andere lichaamsfuncties gaat bedreigen.

Hogedrukzuurstoftherapie (hyperbare zuurstoftherapie) kan ook worden toegepast om uitgebreid huidgangreen te behandelen. Bij deze behandeling wordt de patiënt in een kamer met een overdruk zuurstof geplaatst, wat bevorderlijk is voor de vernietiging van Clostridium.

Toch sterft ongeveer één van de vijf behandelde huidgangreenpatiënten.