Maagbloeding

 

Bloedingen in het maagdarmkanaal. De bloeding kan op elk willekeurig punt in het spijsverteringskanaal optreden, van mond tot anus. Een bloeding kan optreden in de vorm van bloed in de ontlasting of bloed bij het braken. Ook kan het bloed onzichtbaar zijn (occult) en alleen door onderzoek worden opgespoord. Bloedingen in het spijsverteringskanaal kunnen worden gecompliceerd door een andere bloedziekte.

 

 

Het waar en waarom van bloedingen in de maag en het spijsverteringskanaal.

Waar	Waarom
Slokdarm	gescheurd weefsel bloedende spataders kanker
Maag	kwaadaardig of goedaardig ulcus irritatie (gastritis), bijvoorbeeld door aspirine of Helicobacter pylori
Dunne darm	goedaardig ulcus duodenum kwaadaardige of goedaardige tumor
Dikke darm	kanker goedaardige poliep chronische darmontsteking (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa) diverticulose of diverticulitis afwijkend bloedvat in de darmwand (angiodysplasie)
Endeldarm	kanker goedaardige tumor
Anus	aambeien scheur in de anus (anale fissuur)

Symptomen

 

Mogelijke symptomen zijn onder meer braken van bloed (haematemesis), zwarte teerachtige ontlasting (melaena) en zichtbare bloeding vanuit het rectum (haematochezia). Zwarte, teerachtige ontlasting is meestal het gevolg van een bloeding hoog in het spijsverteringskanaal, bijvoorbeeld in de maag of de twaalfvingerige darm. De zwarte kleur is het gevolg van een enkele uren durende blootstelling van het bloed aan maagzuur en afbraak door bacteriën voordat het langs de normale weg het lichaam verlaat. Ongeveer 50 tot 60 ml bloed is al voldoende voor zwarte ontlasting. Eén enkele ernstige bloeding kan een week lang zwarte ontlasting veroorzaken; aanhoudende zwarte ontlasting is dus geen aanwijzing voor een aanhoudende bloeding.

 

Patiënten met langdurige bloedingen kunnen symptomen van bloedarmoede vertonen, zoals snel vermoeid raken, een onnatuurlijk bleke huidskleur, pijn op de borst en een licht gevoel in het hoofd. Bij patiënten die dergelijke symptomen niet vertonen, kan de arts mogelijk een abnormale daling in de bloeddruk meten wanneer de patiënt rechtop gaat zitten na te hebben gelegen.

 

Symptomen die op ernstig bloedverlies wijzen, zijn onder meer een snelle polsslag, lage bloeddruk en geringe urineproductie. Daarnaast kan de patiënt ook koude en klamme handen en voeten hebben. De verminderde bloedtoevoer naar de hersenen als gevolg van het bloedverlies kan leiden tot verwardheid, desoriëntatie, slaperigheid en zelfs shock.

 

De symptomen van ernstig bloedverlies kunnen uiteenlopen, afhankelijk van eventuele andere aandoeningen. Bij een patiënt met coronaire hartziekte kan plotseling angina pectoris (pijn op de borst) of symptomen van een myocardinfarct ontstaan. In geval van een ernstige maag-darmbloeding kunnen de symptomen van andere aandoeningen verergeren, zoals die van hartfalen, hoge bloeddruk, longziekte of nierinsufficiëntie. Bij patiënten met een leveraandoening kan bloeding naar de darmen een opeenhoping van toxinen veroorzaken die op hun beurt tot andere symptomen kunnen leiden, zoals veranderingen betreffende persoonlijkheid, bewustzijn en verstandelijke vermogens (leverencefalopathie).

 

Diagnose

 

Na ernstig bloedverlies zal meting van de hematocriet, een vorm van bloedonderzoek, doorgaans een lage hoeveelheid rode bloedcellen in het bloed aangeven. Kennis van de symptomen die aan de bloeding voorafgingen kan de arts inzicht geven in de oorzaak. Buikpijn die verdwijnt na een maaltijd of na gebruik van antacida, wijst op ulcus pepticum. Bloedende ulcera zijn doorgaans echter niet pijnlijk. Geneesmiddelen die het maagoppervlak kunnen beschadigen, zoals aspirine, kunnen een maagbloeding veroorzaken die zich manifesteert door aanwezigheid van bloed in de ontlasting.

 

Een patiënt met een maag-darmbloeding die geen eetlust heeft en zonder duidelijke oorzaak gewichtsverlies vertoont, moet worden onderzocht op de mogelijkheid van kanker. Iemand die moeite heeft met slikken wordt onderzocht op slokdarmkanker of slokdarmvernauwing. Zeer krachtig braken en kokhalzen vlak voor de bloeding wijst op een gescheurde slokdarm, maar ongeveer de helft van de patiënten met een dergelijke complicatie braakt niet voorafgaand aan de bloeding. Obstipatie of diarree in combinatie met een bloeding of occult bloed in de ontlasting kan worden veroorzaakt door kanker of een poliep in de dikke darm, vooral bij mensen ouder dan 45 jaar. Vers bloed op de ontlasting kan het gevolg zijn van aambeien of een aandoening van het rectum, zoals kanker.

 

De arts onderzoekt de patiënt op aanwijzingen voor de bron van de bloeding. Bij rectaal onderzoek kunnen dit bijvoorbeeld aambeien, scheuren (fissuren) en tumoren zijn. Verder onderzoek is afhankelijk van de vermoedens van de arts wat betreft de bron van de bloeding: het bovenste deel van het maag-darmkanaal (slokdarm, maag en twaalfvingerige darm) of het onderste deel (dunne darm, dikke darm, rectum en anus).

 

Problemen die vermoedelijk het bovenste deel van het spijsverteringskanaal betreffen, worden doorgaans eerst onderzocht door een slang via de neus in de maag te brengen en vocht weg te zuigen. Maagvocht dat op koffiedik lijkt, ontstaat door gedeeltelijke afbraak van bloed en geeft aan dat de bloeding langzaam verloopt of is gestopt. Een constante stroom felrood bloed duidt op een flinke en nog bestaande bloeding. Vervolgens gebruikt de arts vaak een endoscoop (buigzame kijkbuis)om de slokdarm, maag en twaalfvingerige darm te inspecteren en de bron van de bloeding te ontdekken. Als er sprake is van een gastritis of van een ulcus in de maag of twaalfvingerige darm, voert de arts mogelijk een biopsie uit (het afnemen van een monster voor nader microscopisch onderzoek). Via een biopsie kan worden vastgesteld of de bloeding wordt veroorzaakt door een infectie met de bacterie Helicobacter pylori. Een dergelijke infectie kan meestal met succes worden behandeld met een antibioticakuur.

 

Het onderste deel van het spijsverteringskanaal wordt onderzocht op poliepen en tumoren met behulp van röntgenonderzoek na toediening van een klysma met bariumpapof met behulp van een endoscoop. De arts kan ook een directe inspectie van het onderste deel van het maag-darmkanaal uitvoeren met een proctoscoop, een buigzame sigmoïdoscoop of een coloscoop.

 

Als deze onderzoeken geen oorzaak van de bloeding opleveren, kan angiografie worden uitgevoerd (röntgenonderzoek na injectie van een contrastmiddel) of een scan na injectie van radioactief gemerkte rode bloedcellen. Deze technieken zijn vooral zinvol om aan te tonen dat de bloeding is veroorzaakt door een anatomische afwijking in een bloedvat.BehandelingBij meer dan 80% van de patiënten met maag-darmbloedingen wordt de bloeding tot stilstand gebracht door het beschermmechanisme van het lichaam zelf. Patiënten die blijven bloeden of symptomen van aanzienlijk bloedverlies vertonen, worden vaak in het ziekenhuis opgenomen, meestal op de intensive-care-afdeling.

 

Als een grote hoeveelheid bloed is verloren, kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn. In plaats van volbloed kunnen concentraten van rode bloedcellen worden toegediend zodat de bloedsomloop niet wordt overbelast door te veel vocht. Nadat het bloedvolume is hersteld, wordt de patiënt zorgvuldig gecontroleerd op aanwijzingen voor verdere bloedingen, zoals versnelde polsslag, daling van de bloeddruk of bloedverlies via mond of anus.

 

Bloedingen van spataders in het onderste deel van de slokdarm (oesophagusvarices) kunnen op verscheidene manieren worden behandeld. Een van deze manieren betreft het via de mond inbrengen van een ballonkatheter waarvan de ballon in de slokdarm wordt gevuld om de bloedende zone dicht te drukken. Bij een andere ingrepen wordt een irriterende stof in het bloedende vat geïnjecteerd. Deze stof wekt een ontsteking op waardoor de bloedvaten met littekenweefsel worden afgedicht.

 

Een maagbloeding kan vaak worden gestopt door ingrepen die met een endoscoop worden uitgevoerd. Hierbij wordt het bloedende vat met een elektrisch stroompje gedicht (elektrochirurgie) of wordt materiaal ingespoten dat binnen de vaten bloedstolling veroorzaakt. Als deze benaderingen geen effect hebben, moet mogelijk operatief worden ingegrepen.

 

Bloedingen in het onderste deel van het maag-darmkanaal vereisen doorgaans geen spoedbehandeling. Indien nodig wordt echter endoscopie toegepast of een operatie in de buikholte uitgevoerd. Soms kan de plaats van de bloeding niet precies worden vastgesteld en wordt een deel van de darm weggenomen.