Malabsorptiesyndromen

Malabsorptiesyndromen zijn aandoeningen die optreden doordat voedingsstoffen uit het voedsel niet goed vanuit de dunne darm in de bloedbaan worden opgenomen.
In het normale geval wordt voedsel verteerd en worden de voedingsstoffen vervolgens in de circulatie opgenomen, voornamelijk vanuit de dunne darm. Malabsorptie komt voor wanneer een aandoening de vertering van voedsel negatief beïnvloedt of rechtstreeks de opname van voedingsstoffen verstoort.

 

 

Aandoeningen die voldoende vermenging van voedsel met maagzuur en verteringsenzymen belemmeren, kunnen de vertering verstoren. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij iemand bij wie de maag operatief is weggenomen. Bij bepaalde aandoeningen produceert het lichaam onvoldoende of verschillende typen enzymen of gal, die nodig zijn voor de afbraak van voedsel. Dit is het geval onder meer bij pancreatitis, cystische fibrose, afsluiting van de galbuis en lactose-intolerantie. Te veel maagzuur of te veel verkeerde soorten bacteriën in de dunne darm kunnen ook de vertering verstoren.

 

Aandoeningen die het slijmvlies van de darm beschadigen, kunnen de opname verstoren. Dit is mogelijk het geval bij infecties, middelen als neomycine en alcohol, bij coeliakie en de ziekte van Crohn. Normaal bestaat de darmbekleding uit plooien, kleine uitsteeksels aangeduid als villi en de nog kleinere microvilli. Deze uitsteeksels creëren een enorm oppervlak voor opname. Alles wat dit oppervlak verkleint, zal opname verminderen. Het is duidelijk dat operatieve verwijdering van een deel van de darm het beschikbare oppervlak verkleint. Opname wordt ook verminderd door aandoeningen die de passage van stoffen door de darmwand naar de bloedbaan tegengaan, zoals afsluiting van lymfevaten door een lymfoom of onvoldoende bloedtoevoer naar de darmen.

Symptomen

Mensen met malabsorptie vertonen meestal gewichtsverlies. Als vetten niet goed worden opgenomen, kan de ontlasting lichtgekleurd, zacht en volumineus zijn en stinken. Dergelijke ontlasting wordt steatorroe genoemd. De ontlasting kan aan de zijkant van de toiletpot blijven kleven of in het water drijven, waardoor wegspoelen wordt bemoeilijkt. Steatorroe is het gevolg van elke aandoening die de opname van vetten verstoort, zoals verminderde galtoevoer, coeliakie of tropische spruw.

 

Malabsorptie kan tekorten aan alle voedingsstoffen opleveren of selectieve tekorten aan eiwitten, vetten, vitaminen of mineralen. De symptomen variëren afhankelijk van de specifieke tekorten. Mensen met een tekort aan het enzym lactase kunnen bijvoorbeeld na het drinken van melk last hebben explosieve diarree, uitzetting van de buik en flatulentie. Andere symptomen zijn afhankelijk van de aandoening die verantwoordelijk is voor de malabsorptie. Een afgesloten galbuis zal bijvoorbeeld geelzucht veroorzaken. Een slechte bloedtoevoer naar de darmen kan na maaltijden buikpijn in de buikstreek veroorzaken.

 

Symptomen van tekorten aan bepaalde voedingsstoffen

 

 

Diagnose

Malabsorptie wordt vermoed als de patiënt ondanks een goede voeding gewicht verliest, diarree heeft en voedingstekorten vertoont. Alleen gewichtsverlies kan ook andere oorzaken hebben.

 

Laboratoriumonderzoek kan bijdragen aan bevestiging van de diagnose. Onderzoek waarbij een vetbepaling wordt uitgevoerd in opgespaarde ontlasting van drie tot vier dagen is het betrouwbaarst voor de diagnose van vetmalabsorptie. Als een overmaat aan vet wordt vastgesteld, is de diagnose waarschijnlijk juist. Met ander laboratoriumonderzoek kan malabsorptie van andere specifieke stoffen worden vastgesteld, zoals lactose of vitamine B12.

 

Ontlastingsmonsters worden met het blote oog en onder de microscoop bekeken. De aanwezigheid van onverteerde voedseldeeltjes kan betekenen dat het voedsel te snel de darmen passeert. Dergelijke voedseldeeltjes kunnen ook een aanwijzing vormen voor een anatomische afwijking in het darmtraject, zoals een directe verbinding tussen de maag en de dikke darm (gastrocolische fistel) die de dunne darm overslaat. In geval van geelzucht kan ontlasting met een overmaat aan vet wijzen op problemen met de galwegen. De arts let in het bijzonder op alvleesklierkanker of kanker van de galwegen als iemand geelzucht heeft in combinatie met een overmaat vet in de ontlasting. Onder de microscoop zichtbare vetbolletjes en onverteerde vleesvezels kunnen een aanwijzing vormen voor een slecht functionerende alvleesklier (pancreas). Onder de microscoop zijn mogelijk ook parasieten of hun eitjes zichtbaar, wat wijst op malabsorptie als gevolg van een parasitaire infectie.

 

Röntgenonderzoek van de buikholte draagt zelden bij aan de diagnose, ofschoon het soms aanwijzingen oplevert over de oorzaken van malabsorptie. Röntgenonderzoek na inname van bariumpap kan een afwijkend verdelingspatroon van de barium in de dunne darm aantonen dat kenmerkend is voor malabsorptie, maar dergelijke röntgenopnamen geven geen informatie over de oorzaken.

 

Mogelijk is een biopsie (verwijdering van een weefselmonster voor nader onderzoek) nodig om afwijkingen in de dunne darm te kunnen vaststellen. Het monster kan worden afgenomen met behulp van een endoscoop (buigzame kijkbuis) of door gebruik van een dunne buis met aan het uiteinde een snijdinstrument. Het monster wordt microscopisch onderzocht en mogelijk op enzymactiviteit gecontroleerd.

Functioneel onderzoek van de alvleesklier wordt vaak uitgevoerd omdat een verstoorde alvleesklierfunctie een veelvoorkomende oorzaak van malabsorptie is. Bij een bepaald onderzoek krijgt de patiënt een speciaal dieet, bij een ander een injectie met het hormoon secretine. In beide gevallen wordt vervolgens via een buis darmvocht met daarin afscheidingsproducten van de alvleesklier, verzameld en onderzocht.