Mondkanker

Ieder jaar krijgen ongeveer 600 mensen mondkanker en overlijden 300 mensen aan de ziekte, vooral mensen van 40 jaar en ouder.

 

Slechts 2,5% van alle vormen van kanker heeft betrekking op de mond en van alle mensen die aan kanker overlijden, overlijdt 1,5% aan mondkanker, wat een hoog percentage is, gezien de geringe afmeting van de mond in verhouding tot de rest van het lichaam. Evenals long- en huidkanker kan mondkanker beter worden voorkomen dan de meeste andere vormen van kanker. Goedaardige (benigne) en kwaadaardige (maligne) gezwellen kunnen in elk soort weefsel in en rond de mond ontstaan en dus ook in botten, spieren en zenuwen.

 

 

 

Kwaadaardige tumoren die ontstaan in het mondslijmvlies of in oppervlakkig gelegen weefsels worden carcinomen genoemd. Kwaadaardige tumoren die in diepere weefsellagen ontstaan, worden sarcomen genoemd. In zeldzame gevallen hebben kwaadaardige tumoren in het mondgebied zich uitgezaaid naar andere delen van het lichaam, meestal naar de longen.

 

Bij medische en tandheelkundige onderzoeken zou ook moeten worden gecontroleerd op de aanwezigheid van mondkanker, omdat vroegtijdige opsporing van cruciaal belang is. Tumoren van ongeveer 1 cm in doorsnede kunnen vaak eenvoudig worden behandeld. Helaas worden mondtumoren pas ontdekt als ze zich al hebben uitgezaaid naar de lymfeklieren van de hals en nek.

 

Doordat mondkanker niet op tijd wordt ontdekt, heeft circa 40% van alle gevallen van mondkanker een dodelijke afloop.

 

Risicofactoren

 

Mensen die alcohol drinken en roken lopen de grootste kans om mondkanker te krijgen. Vooral de combinatie van alcohol en roken vergroot de kans nog meer dan alleen alcohol of alleen roken.

 

Ongeveer tweederde van alle gevallen van mondkanker ontstaat bij mannen, maar doordat vrouwen in de afgelopen decennia meer zijn gaan roken, krijgen zij ook steeds vaker mondkanker.

 

Mondkanker wordt vaker veroorzaakt door het roken van sigaretten dan door het roken van sigaren of pijpen. Er kan een bruine, vlakke, sproetachtige vlek (rokersvlek) ontstaan op de plek waar een sigaret of pijp meestal tussen de lippen wordt gehouden. Alleen door middel van een biopsie (verwijderen van een stukje weefsel voor microscopisch onderzoek) kan worden vastgesteld of de vlek kwaadaardig is.

 

Herhaalde irritatie door scherpe randen van beschadigde tanden, vullingen of tandprothesen (zoals kronen en bruggen) kan de kans op mondkanker enigszins vergroten. Mensen die mondkanker hebben gehad, lopen meer kans om de ziekte opnieuw te krijgen.

 

Symptomen en diagnose

 

Mondkanker ontstaat meestal op de zijkanten van de tong, de mondbodem en het achterste gedeelte van het gehemelte (zachte gehemelte). Kwaadaardige tumoren op de tong en mondbodem zijn meestal plaveiselcelcarcinomen. Het Kaposi-sarcoom is een kwaadaardige aandoening van de bloedvaten dicht bij de huid. Het ontstaat vaak in de mond van mensen met aids, meestal op het gehemelte.

Bij mensen die tabak pruimen of snuiven komt kanker vaak voor op de binnenkant van de wangen en lippen. Het gaat daarbij vaak om langzaam groeiende verrukeuze (wratachtige) carcinomen.

 

Melanoom, een vorm van kanker die meestal op de huid ontstaat, komt minder vaak voor in de mond.

 

Een deel van de mond dat recentelijk bruin is geworden of donker is verkleurd, kan een melanoom zijn en dient door een arts of tandarts te worden onderzocht. Een melanoom moet niet worden verward met normaal gepigmenteerde delen van de mond, wat in sommige families voorkomt, vooral bij mensen met een donkere huidskleur en mensen van mediterrane afkomst. Tongkanker in een vroeg stadium is nooit pijnlijk en wordt meestal ontdekt tijdens een routineonderzoek van het gebit.

 

De kwaadaardige tumoren verschijnen vaak aan de zijkant van de tong en er bijna nooit bovenop, behalve bij iemand die lange tijd onbehandelde syfilis heeft gehad. Plaveiselcelcarcinomen van de tong lijken vaak op open zweren en breiden vaak uit naar het onderliggende weefsel.

 

Een rode vlek in de mond (erytroplakie) kan op kanker wijzen. Iedereen met een rode vlek aan de zijkant van de tong dient een arts of tandarts te raadplegen.

 

Mondbodem

 

Kanker van de mondbodem in een vroeg stadium is nooit pijnlijk en wordt meestal ontdekt tijdens een routineonderzoek van het gebit. Net als bij tongkanker gaat het bij kanker van de mondbodem meestal om een plaveiselcelcarcinoom, dat op een open zweer lijkt en vaak naar onderliggend weefsel uitbreidt.

 

Iedereen met een rode plek (erytroplakie) op de mondbodem dient een arts of tandarts te raadplegen omdat de plek mogelijk op kanker wijst.

 

Zachte gehemelte

 

Kwaadaardige tumoren in het zachte gehemelte kunnen plaveiselcelcarcinomen zijn of ontstaan zijn in de kleine speekselklieren in het zachte gehemelte. Plaveiselcelcarcinomen lijken vaak op een zweer. Kanker van de kleine speekselklieren begint meestal als een kleine zwelling.

 

Binnenbekleding van de mond

 

Wanneer het mondslijmvlies gedurende een lange periode geïrriteerd wordt, kan er een vlakke, witte vlek ontstaan die niet kan worden weggeveegd (leukoplakie). De witte kleur wordt veroorzaakt door een verdikte hoornlaag (keratine). Keratine is dezelfde stof als waarmee de buitenkant van de huid is bedekt en normaal gesproken in minder grote hoeveelheden in het mondslijmvlies aanwezig is. In tegenstelling tot andere witte vlekken die in de mond kunnen ontstaan door ophoping van voedselresten, bacteriën of schimmels, kan leukoplakie niet worden weggeveegd. De meeste leukoplakieën zijn het gevolg van een normale, beschermende reactie van de mond op verdere beschadiging. Maar als deze beschermde laag wordt gevormd, kunnen sommige cellen kwaadaardig worden.

 

Een rode vlek in de mond (erytroplakie) is daarentegen het gevolg van het dunner worden van het mondslijmvlies. De rode kleur wordt veroorzaakt do ordat haarvaatjes beter zichtbaar worden. Bij erytroplakie is de kans op kanker veel groter dan bij leukoplakie. Iemand met een rode vlek in de mond dient een arts of tandarts te raadplegen.

 

Een zweer is een gat dat in het mondslijmvlies ontstaat als de bovenste laag cellen beschadigd raakt en het onderliggende weefsel tevoorschijn komt. De witte kleur van een zweer wordt veroorzaakt door dode cellen. Mondzweren zijn vaak het gevolg van verwonding of irritatie van weefsel, wanneer bijvoorbeeld per ongeluk op de binnenkant van de wang wordt gebeten. Aften kunnen ook zweren veroorzaken, net zoals irriterende stoffen, als aspirine, die tegen het tandvlees worden gehouden. Goedaardige zweren zijn altijd pijnlijk. Een zweer die geen pijn doet en na tien dagen nog niet is verdwenen, kan zich mogelijk ontwikkelen tot (een voorstadium van) kanker en dient door een arts of tandarts te worden onderzocht.

 

Door het pruimen en snuiven van tabak kunnen op de binnenkant van de wangen witte geribbelde bulten ontstaan. Deze bulten kunnen zich ontwikkelen tot een verrukeus carcinoom.

 

Tandvlees

 

Een knobbel of verheven deel van het tandvlees (gingiva) is geen reden tot bezorgdheid. Als een dergelijke knobbel niet wordt veroorzaakt door een pusophoping (abces), kan het een goedaardig gezwel zijn dat door irritatie is veroorzaakt. Goedaardige gezwellen komen relatief veel voor en kunnen zo nodig gemakkelijk chirurgisch worden verwijderd. Als een slecht passend kunstgebit de gezwellen veroorzaakt, dient dit te worden aangepast of vervangen.

 

Lippen

 

De lippen, vooral de onderlip, zijn gevoelig voor beschadiging door zonlicht (cheilitis actinica), waardoor kloofjes ontstaan en de lippen rood, wit of rood en wit worden. Er kan een biopsie worden uitgevoerd om vast te stellen of deze ruwe plekjes op de lippen kwaadaardig zijn. Kanker op de buitenkant van de lippen komt meer voor in zonnige klimaten. Kwaadaardige tumoren in de lip en andere delen van de mond voelen vaak zo hard aan als steen en zitten vast aan onderliggend weefsel. De meeste goedaardige gezwellen kunnen echter vrij worden bewogen. Afwijkingen aan de bovenlip komen minder vaak voor dan die aan de onderlip maar zijn wel vaker kwaadaardig en vereisen medische zorg.

 

Door het pruimen en snuiven van tabak kunnen ook aan de binnenkant van de lippen witte geribbelde bulten ontstaan. Deze bulten kunnen zich ontwikkelen tot een verrukeus carcinoom.

 

Speekselklieren

 

Speekselkliergezwellen kunnen goedaardig of kwaadaardig zijn. Ze kunnen in elk van de drie paar grote speekselklieren ontstaan: de glandula parotidea (aan de zijkant van het gezicht, vóór het oor), glandula submandibularis (onder de zijkant van de kaak) of de glandula sublingualis (in de mondbodem, vóór de tong). Er kunnen ook tumoren ontstaan in de kleine speekselklieren, die verspreid liggen in het grootste deel van het mondslijmvlies. Tumoren van de speekselklieren kunnen in het beginstadium pijnlijk zijn. Kwaadaardige tumoren groeien vaak snel en voelen hard aan.

 

Kaak

 

Veel soorten goedaardige cysten veroorzaken pijn en zwelling in de kaak. Meestal bevinden ze zich direct naast een verstandskies die ingeklemd zit in de kaak en niet doorkomt en hoewel ze niet kwaadaardig zijn, kunnen ze een aanzienlijk hoeveelheid botweefsel vernietigen als ze zich uitbreiden. Bepaalde soorten cysten komen vaker terug dan andere. Odontomen zijn goedaardige tumoren van cellen waaruit tanden zijn opgebouwd die op kleine, misvormde tanden lijken. Ze worden vaak langs chirurgische weg verwijderd omdat ze de normale tanden of doorbrekende tanden in de weg kunnen zitten.

 

Kaakkanker veroorzaakt vaak pijn en gevoelloosheid of een vreemd gevoel dat enigszins lijkt op een verdoving die aan het uitwerken is. Op röntgenfoto's is het verschil tussen kwaadaardige kaaktumoren en cysten, goedaardige botgezwellen of uitzaaiingen van kanker elders in het lichaam niet altijd even duidelijk waarneembaar. Gewoonlijk is wél de grillige begrenzing van kwaadaardige tumoren te zien en is zichtbaar dat de wortels van nabijgelegen tanden door kanker zijn aangetast.

 

Meestal is een biopsie nodig om definitief vast te stellen dat er sprake is van kaakkanker.

 

Preventie en behandeling

 

De kans op lipkanker wordt kleiner als de lippen buiten direct zonlicht worden gehouden. Vermijding van overmatig alcohol- en tabaksgebruik kan de meeste vormen van mondkanker voorkomen. Ruwe randjes van beschadigde tanden of vullingen wegslijpen, draagt ook bij aan het voorkomen van mondkanker. Er zijn aanwijzingen dat antioxidatieve vitaminen, zoals vitamine C en E, en bètacaroteen mogelijk extra bescherming bieden, maar dit dient nader te worden onderzocht. Als een groot gebied van de lip door zonlicht is beschadigd, kan het buitenste gedeelte er worden afgeschaafd door middel van een chirurgische ingreep of een laser om verdere ontwikkeling van kanker tegen te gaan.

Of de behandeling van mond- en lipkanker goede resultaten oplevert, is voor een groot deel afhankelijk van de mate waarin de kanker zich heeft ontwikkeld. Kwaadaardige mondtumoren verspreiden zich zelden naar verafgelegen gedeelten van het lichaam maar vaak wel naar het hoofd en de nek. Als de tumor en het omliggende, gezonde weefsel worden verwijderd zonder dat de lymfeklieren zijn aangetast, is de kans op genezing groot. Als de lymfeklieren wel zijn aangetast, is de kans op genezing duidelijk kleiner. Tijdens de operatie worden de klieren onder en achter de kaak en langs de hals, evenals de mondtumor zelf verwijderd. Een dergelijke ingreep kan tot ontsiering leiden die door sommigen moeilijk te aanvaarden is.

Iemand met mond- of keelkanker wordt mogelijk geopereerd en behandeld met radiotherapie of alleen behandeld met radiotherapie. Radiotherapie vernietigt vaak de speekselklieren waardoor een droge mond ontstaat, wat aanleiding kan geven tot gaatjes en andere problemen met het gebit. Omdat kaakbot niet goed geneest als het is blootgesteld aan bestraling, wordt eerst het gebit in orde gemaakt voordat met radiotherapie wordt begonnen. De tanden die mogelijk een probleem kunnen vormen, worden getrokken waarna de tijd wordt genomen om de wond te laten genezen. Na een behandeling met radiotherapie moet het gebit goed worden verzorgd. Het gebit dient regelmatig door een tandarts te worden gecontroleerd en thuis grondig te worden verzorgd, onder meer met fluoride. Nadat een tand is getrokken, kan een behandeling met zuurstof onder hoge druk het herstel van de kaak bevorderen.

Chemotherapie is niet erg effectief tegen mondkanker. Chirurgie en radiotherapie zijn de aangewezen behandelmethoden bij mondkanker.

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

Tot slot

 

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u. Mail