Netvliesloslating

 

“Uitkijken voor sterretjes en zwevers”

 

Met de ouderdom vinden er ongemerkt een aantal veranderingen in het oog plaats. Sommige daarvan kunnen behoorlijk goed behandeld worden, maar indien dit niet gebeurt kunnen ze het gezichtsvermogen aantasten en zelfs totaal gezichtsverlies veroorzaken. Het loskomen van het netvlies is daar een goed voorbeeld van. Indien u plots veel sterretjes of zwevers ziet, of indien er plots een zwart gordijn voor een deel van uw gezichtsveld lijkt te hangen, gaat u best zo snel mogelijk naar een oogarts. 

Het netvlies (retina) ligt als een dunne laag van lichtgevoelige zenuwcellen op een ander vlies, het vaatvlies dat de zenuwcellen van steun en voeding voorziet.

De zenuwcellen zetten het binnenvallende licht om in elektrische signalen die via de oogzenuw naar de hersenen gestuurd worden.

De gele vlek (macula) is het deel van het netvlies waarmee men scherp kan kijken. Het is dit deel dat men gebruikt voor te lezen, iets te bekijken, enz. De gele vlek ligt in het centrum van het gezichtsveld.

Het netvlies is een uiterst delicate structuur. Het ligt als behangpapier tegen de binnenkant van de oogbol. Ernstige letsels kunnen niet hersteld worden en leiden tot een definitieve beschadiging van het gezichtsveld.

 

 

 

 

Loskomend glasvocht
De holte van het oog is grotendeels gevuld met glasvocht, een soort gel-achtige massa die op enkele plaatsen aan het netvlies vastzit. Dit glasvocht heeft met het ouder worden, de neiging om gedeeltelijk te verwateren. Daardoor schrompelt het en het komt daarbij geheel of gedeeltelijk van het netvlies los. Dit doet zich meestal voor na een leeftijd van 50 jaar, maar het komt bij bijziende mensen meestal veel vroeger voor dan bij andere mensen. Het kan zich ook vroeger voordoen na een ernstig oogletsel of een oogontsteking.

Wanneer het verschrompelde glasvocht volledig loskomt, ziet men in het betreffende oog meestal plots een heleboel zwevertjes verschijnen. Soms is er in het gezichtsveld één grotere zwever die wel buiten het centrale beeld valt, maar nogal hinderlijk is en waarvoor de meeste mensen de oogarts raadplegen. Deze grote zwever ontstaat door het loskomen van het glasvocht op de plaats waar de oogzenuw het oog verlaat.

Wanneer het glasvocht volledig losgekomen is en er buiten de zwevers geen andere klachten zijn, hoeft men zich niet ongerust te maken. Deze toestand verergert niet en vormt ook geen bedreiging voor het gezichtsvermogen.

Gescheurd netvlies
Wanneer het glasvocht nog op enkele plaatsen aan het netvlies vastzit, kan dit een zekere trekkracht op de verbindingen uitoefenen. In het beste geval veroorzaakt dit niet meer dan wat prikkeling van het netvlies en ziet men dus sterretjes.

Wanneer de trekkracht te groot is, kan het netvlies ook scheuren.

Meestal komt daarbij ook een stukje van het netvlies los dat gewoonlijk de vorm van een hoefijzer heeft. Oogartsen spreken daarom van een hoefijzer-scheur.

De scheur en het loskomen van het stukje netvlies merkt men meestal niet onmiddellijk op. De hechtingspunten tussen het glasvocht en het netvlies zitten namelijk meestal buiten het gedeelte van het netvlies waarmee men kijkt. Een scheur op die plaats heeft daardoor meestal geen directe invloed op het gezichtsvermogen.

De meeste netvliesscheuren zijn klein, maar een scheur kan de neiging hebben te verergeren. Dat kan uiteindelijk tot het loskomen van het netvlies leiden. Deze aandoening komt niet echt vaak voor, maar treft in heel België jaarlijks toch ongeveer 1.500 mensen.

Wanneer bij de scheur een bloedvat geraakt wordt, kan er zich een bloeding in het oog voordoen. Meestal stopt deze snel, maar uit de resten van het bloed kunnen nieuwe zwevers ontstaan.

 

Behandeling
Scheuren waarbij het netvlies weinig of niet losgekomen is, worden doorgaans behandeld met een laser om verergering te voorkomen. Men brengt hierbij een gordel van kleine letsels aan rond de scheur.

Na enkele weken vormt zich daar littekenweefsel dat het netvlies aan het vaatvlies verankert.

Een laserbehandeling is een relatief eenvoudige behandeling. Het oog wordt alleen oppervlakkig verdoofd met een druppeltje. Daarna wordt een speciale contactlens op het oog geplaatst waardoorheen de laserstraal nauwkeurig gericht kan worden op het netvlies. De hele behandeling duurt een kwartiertje, waarna men dadelijk naar huis kan. Nadien moet men gedurende enkele weken nog regelmatig op controle bij de oogarts.

De kans dat het netvlies nadien nog loskomt, vermindert sterk, maar een 100% bescherming geeft dit niet. Vaak moet ook het andere oog een gelijkaardige laserbehandeling ondergaan om een netvliesloslating te voorkomen.

 

Losgekomen netvlies
Een netvliesscheur kan verergeren bij elke oogbeweging door de kleine rukjes van het glasvocht dat nog aan het netvlies vastzit. Bovendien kan er verwaterd glasvocht achter het netvlies dringen. Dit vocht kan door de oogbewegingen het netvlies steeds verder losmaken van de wand van de oogbol. Er ontstaat dan een blaas in het netvlies (net zoals bij behang dat net geplaatst werd) die steeds groter wordt totdat het netvlies helemaal van de oogwand loskomt.

Bij het loskomen van het netvlies takelt de werking van de lichtgevoelige zenuwcellen af. Er ontstaat een duidelijk afgelijnde zwarte vlek. Deze kan overal in het gezichtsveld ontstaan, maar begint meestal onderaan of aan de binnenkant van het gezichtsveld. Ze kan langzaam groter worden en naar het midden kruipen.

Soms zeggen mensen wel eens dat het net is alsof er een gordijn voor één van hun ogen getrokken wordt.  Zulk een zwart gordijn is steeds een alarmsignaal. U moet zo snel mogelijk een oogarts raadplegen. Wanneer een netvliesloslating binnen de 24 uur behandeld wordt, is er een behoorlijke kans dat een flink stuk van het gezichtsvermogen teruggewonnen kan worden, maar garanderen kan men dit niet.

 

Iedereen loopt een risico op het scheuren en loskomen van het netvlies, maar de helft van de getroffen mensen behoort tot één of meer van volgende groepen:

* mensen met hoge bijziendheid (-8 of hoger);
* mensen die reeds een ingreep ondergingen voor staar (cataract) ;
* mensen die een ernstig oogletsel opliepen;
* mensen met een netvliesloslating in het andere oog;
* mensen met een familiale aanleg.

 

Behandeling
Wanneer het netvlies losgekomen is, wordt de behandeling ingewikkelder. In dat geval volstaat het niet van de randen van het gescheurd netvlies vast te laseren. De loshangende flap moet terug tegen de wand van de oogbol aangedrukt worden. Dit kan niet met instrumenten of tangetjes. Het netvlies is zo'n delicaat dun laagje dat het bij de minste aanraking scheurt. Het is nog fragieler dan krantenpapier dat in water ronddrijft. Er zijn verschillende technieken waarmee men het netvlies terug op zijn plaats kan krijgen.

 

Omgordelen
Deze techniek wordt bij eenvoudige netvliesloslatingen toegepast. Eerst wordt de oogbol op de plaats van de scheur aan de buitenkant bevroren. Dit veroorzaakt, net zoals bij de laserbehandeling, littekens waardoor het netvlies terug vastgroeit aan de oogwand. Daarna wordt er een bandje in siliconen-kunststof rond de oogbol aangebracht. Dit 2 mm brede ringetje knijpt de oogbol enigszins samen (waardoor het oog nadien ook iets bijziender wordt). Op de plaats van de scheur wordt vervolgens nog een speciaal siliconenblokje aangebracht voor extra druk. Hierdoor wordt de oogwand tegen de scheur gedrukt en kan het netvlies terug aan de oogwand vastgroeien.

Bij een grote scheur met veel vochtophoping wordt het vocht onder het netvlies weggezogen door een gaatje in de oogbol te maken. Wanneer er nauwelijks vocht onder het netvlies zit, verdwijnt dit gewoonlijk vanzelf.

Om het vocht onder het netvlies weg te drukken, wordt soms ook een lucht- of gasbel in het oog gespoten. Deze bel drijft en door het hoofd in de juiste positie te houden, kan men deze van binnenuit op de netvliesscheur laten drukken. Wanneer de scheur bv. aan de neuskant van het rechter oog zit, moet men op de rechterzijde liggen. De lucht- of gasbel verdwijnt spontaan uit het oog na enkele dagen. Door de specifieke eigenschappen van het gezichtvermogen ziet men deze bel als een zwarte bol onderin in het gezichtsveld wanneer men rechtopzit.

Gemiddeld duurt deze operatie 1 tot 2 uur. Ze kan zowel onder plaatselijke of algemene verdoving. Gewoonlijk blijft men een 2 tot 3 dagen in het ziekenhuis.

De ring en de siliconenblokjes zitten onder het slijmvlies dat de oogbol omgeeft en veroorzaken geen hinder. Men voelt niet dat ze er zitten en deze worden meestal nooit verwijderd
.
Glasvocht verwijderen
Bij zeer grote scheuren van het netvlies, een bloeding in het glasvocht of andere verwikkelingen bestaat de beste oplossing er in om het netvlies van binnen uit te opereren. Het glasvocht wordt hierbij bijna volledig verwijderd met zeer fijne instrumenten die via de zijkant in het oog ingebracht worden (vitrectomie).

Daarnaast wordt er een infuus aangebracht met een speciaal vocht dat via een slangetje het oog geleidelijk opvult zodat de oogbol op spanning blijft. Zoals reeds gezegd kan het netvlies maar moeilijk met instrumentjes gemanipuleerd worden zonder het te beschadigen. Daarom gebruikt men een speciale zware vloeistof, die echter zo helder en vloeibaar als water is om het netvlies terug op zijn plaats te walsen.

 

Vervolgens kan het oog gevuld worden met lucht, een lucht/gasmengsel of een vloeibare siliconenolie om het netvlies nog een tijdlang tegen de oogwand te drukken.

* Lucht of een lucht/gas-mengsel blokkeren het zicht de eerste dagen volledig. Ze verdwijnen gelukkig spontaan in de loop van 1 tot 2 weken. Men ziet ook in dit geval onderaan in het gezichtsveld weer een ronde bol die elke dag kleiner wordt naarmate de gasbel afneemt.

* Siliconenolie wordt gebruikt wanneer de druk op het netvlies langer moet aanhouden. Men kan doorheen deze siliconenolie kijken, maar niet zo scherp als doorheen bv. een zoutoplossing. De siliconenolie verdwijnt niet spontaan en moet dus na enkele maanden verwijderd worden met een tweede ingreep.

Uiteindelijk wordt het oog gevuld met een heldere zoutoplossing.

Het verwijderen van het glasvocht duurt gemiddeld een twee uur en kan onder een plaatselijke of een algehele verdoving. Omdat hierbij zeer delicate handelingen vereist zijn en de patiënt volledig roerloos moet blijven liggen, geniet een algemene verdoving de voorkeur.

Na de ingreep moet men de eerste dagen een bepaalde hoofdhouding aanhouden zodat het gas of de siliconenolie tegen de netvliesscheur blijven drukken.

Om een mogelijke (en gelukkig zeldzame) ontsteking van het binnenoog te vermijden, moet men de eerste dagen na de ingreep ontsmettende oogdruppeltjes toedienen.

Men verblijft gemiddeld drie dagen in het ziekenhuis voor de nazorg.

 

Zoals bij iedere ingreep kunnen ook na het verwijderen van het glasvocht verwikkelingen optreden.

* Er onstaat sneller staar (cataract of lensvertroebeling). Wanneer deze vertroebeling zichthinder veroorzaakt, kan de lens verwijderd worden en vervangen door een kunstlens.

* Een niet zo vaak voorkomende, maar ernstige verwikkeling is een nieuwe netvliesloslating. Deze kan ontstaan door nieuwe netvliesgaatjes of door te sterke littekenvorming op het netvlies waardoor het netvlies zichzelf losscheurt van de wand. Dit littekenweefsel moet met zeer fijne pincetjes en tangetjes van het netvlies verwijderd worden.

Resultaten
Ongeveer 95% van alle losgekomen netvliezen kunnen uiteindelijk met succes hersteld worden, zeker indien er snel genoeg ingegrepen kan worden. In 1 op 10 gevallen zijn hiervoor wel 2 of meer ingrepen nodig.

Wanneer het netvlies alleen rondom de plaats van de scheur losgekomen is, houdt men vaak een zeker gezichtsverlies over. In de meeste gevallen ligt dit gezichtsverlies echter aan de zijkant van het gezichtsveld, zodat de hinder beperkt blijft en vaak niet eens opgemerkt wordt.

Bij een netvliesloslating op de gele vlek is de resthinder steeds groter. Men kan bv. lange tijd last hebben van een vervorming van het beeld. De omvang van het gezichtsverlies is echter van vele factoren afhankelijk en kan moeilijk individueel voorspeld worden. Het herstel en dus ook de toename van het gezicht, blijft lange tijd doorlopen. Zelfs jaren na de ingreep neemt het zicht nog zeer traag toe.

 

Opvolging
Eén week na het ontslag wordt meestal een eerste controle gepland. Indien alles goed gaat, kan een controle één maand later volstaan. Vervolgens volstaat een jaarlijkse controle om laattijdige verwikkelingen uit te sluiten.

Het is heel belangrijk dat ook het andere oog grondig gecontroleerd wordt. Vaak zijn er ook hier aangeboren dunne zones of reeds scheurtjes te zien die meestal preventief met een laserstraal kunnen behandeld worden.

 

auteur: Peter Stalmans

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

Tot slot

 

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u. Mail