De oorzaak van een tandverkleuring kan zowel in de tand zelf gelegen zijn (intrinsieke verkleuring) als veroorzaakt door een inwerking van buitenaf (extrinsieke verkleuring). Verder kan een intrinsieke verkleuring haar ontstaan vinden tijdens de formatieve fase van de tand, ofwel achteraf optreden. In het eerste geval zal dikwijls een structuurwijziging van glazuur (amelogenesis imperfecta) of dentine ermee geassocieerd zijn. Onder die hoofding werden de meeste van die verkleuringen reeds besproken zodat een samenvatting hier kan volstaan

 

 

 

 

EXTRINSIEKE TANDVERKLEURINGEN

 

De minst opvallende, doch niet de meest onschuldige tandverkleuring is een wit beslag op de tanden. De pathologische betekenis ervan is zeer uiteenlopend.

Materia alba bestaat uit afgeschilferde epitheelcellen, leukocyten, micro-organismen en speekselresidu, die zich bij onvoldoende mondhygiëne op de tandkroon ophopen. Men treft ze vooral aan op het gingivaal derde van het vestibulair vlak, als een wit melkachtig beslag, al dan niet vermengd met voedselresten. Zij is gemakkelijk door borstelen te verwijderen. Zij is niet te verwarren met de tandplaque, die weinig of niet zichtbaar is, en moeilijker afwisbaar is dan de materia alba. Hierop zal later ingegaan worden bij de parodontopathieën.Bij kinderen treft men dikwijls, hoofdzakelijk nabij de tandhals, een groenachtige verkleuring aan. In andere gevallen is de tint zwart, bruin, zelfs geeloranje.

Deze verkleuring, die enkel een beslag is, kan gemakkelijk afgeborsteld worden met een oplossing of pasta met puimsteenpoeder. Zij zou te wijten zijn aan chromogene bacteriën. Dit beslag is zeer onschuldig en bestemt niet voor tot cariës.De meest frequente verkleuring bij volwassenen is een bruinzwarte verkleuring door tabaksgebruik. Vooral bij beginnende tandsteenvorming is dit beslag zeer adherent aan de tand.Talrijke voedingswaren en geneesmiddelen kunnen oorzaak zijn van verkleuring.

Hibitane, dat als mondspoelmiddel veelbelovend was in de preventie van gingivitis, veroorzaakt een geelbruine tandverkleuring. Deze verkleuring is sterk gebonden aan de inname van bepaalde dranken en voedingswaren. Vooral de associatie met thee, rode wijn en porto wijn vermeerdert zeer duidelijk de verkleuring, zowel in vitro als in vivo.Ook de inname van ijzerpreparaten, tinfluoriden, jodium veroorzaken tandverkleuring. Al deze verkleuringen zijn zeer oppervlakkig en bevinden zich in de pellicle, die het glazuur bedekt, en later evolueert tot de tandplaque.Het is wellicht overbodig erop te wijzen dat het gebruik van zilvernitraat, dat aangewend wordt tegen gevoelige tandhalzen, een zwarte verkleuring veroorzaakt.Talrijke industriële uitwasemingen, vooral in de metaalsector, kunnen tandverkleuring veroorzaken: koper groenachtig, ijzer bruinzwart, trinitrofenol geelachtig, kwik grijs, lood bruin, cadmium geel, penicilline zwart, stikstof groen, nikkel groen, zilver zwart.

Oude amalgaamvullingen gaan meestal gepaard met een grijszwarte verkleuring in de nabijheid van een vulling. Zwavel-metaalverbindingen zouden hiervan de oorzaak zijn.Tenslotte kan gekleurd snoepgoed, lippenrood, tandpasta enz. een tandverkleuring veroorzaken, die echter van voorbijgaande aard is.

 

INTRINSIEKE TANDVERKLEURINGEN TIJDENS DE FORMATIEVE FASE

Tandverkleuringen kwamen reeds ter sprake bij de structuurveranderingen van de tand.

Elke amelogenesis- of dentinogenesis imperfecta geeft verkleuring. Verreweg de belangrijkste hierbij is de tetracycline-verkleuring, waarbij trouwens het aspect verkleuring veel meer op de voorgrond treedt, en veel meer aandacht verdient dan de hypoplasie die meestal ontbreekt, of ternauwernood merkbaar is.Fluorosis (mottled enamel) zal in onze streken praktisch nooit een probleem zijn.

Bij erythroblastosis foetalis zal bij ongeveer 50% van de patiënten die geelzucht vertonen, tandverkleuring optreden. Vroegtijdige diagnose en efficiënte therapie hebben ook dit probleem sterk doen regresseren.

Congenitale porfyrinurie is een zeldzame congenitale aandoening die gepaard gaat met overdreven excretie van porfyrines in de urine. De nederzetting van forfyrine in de weefsels, leidt tot fotosensibilisatie en tandverkleuring (roos-bruin). Met UV-licht vertonen de tanden fluorescentie.

Kinderen met congenitale stoornissen in de galwegen, of cyanotische kinderen met congenitale hartdefecten vertonen ook dikwijls tandverkleuring.Wellicht moeten hier ook de witte vlekken (‘white spot') op de tanden ondergebracht worden, die men vooral op de vestibulaire vlakken van de snijtanden aantreft. Zij zijn niet te verwarren met een beginnende cariës, waarvan zij kunnen onderscheiden worden doordat de glans van het glazuur bewaard blijft.

Van deze vlekken, die niet zo zeldzaam zijn, is de oorzaak niet bekend. Er wordt gedacht aan trauma tijdens de formatieve fase of aan inname van geneesmiddelen (salicylaten, fluor e.a.).

 

INTRINSIEKE TANDVERKLEURINGEN NA DE FORMATIEVE FASE

Naast de tetracyclineverkleuring zijn het de meest frequente oorzaken van verkleuring.

Zoals uitwendig aangebrachte amalgaamvullingen het omgevend tandweefsel kunnen kleuren, kunnen ook verbindingen van kanaalvullingsmaterialen in de dentinetubuli indringen. Vooral komt dit voor bij gebruik van zilverstiften, die een grijze verkleuring kunnen veroorzaken. In mindere mate zal dit het geval zijn voor jodoform dat dikwijls toegevoegd wordt aan de pasta voor kanaalvulling.

 

Een frequentere oorzaak van verkleuring in de postformatieve fase is pulpanecrose. Door ontbinding van hemoglobine in de pulpa dringen afbraakproducten binnen in de dentinetubuli en veroorzaken een grijze verkleuring van de kroon. Dit komt vooral voor bij een plotse desintegratie van de pulpa, zoals bij trauma. Bij chronische pulpitis, gevolgd door pulpanecrose, zou integendeel de verkleuring minder uitgesproken zijn.

 

Een beginnende cariës op de vestibulaire vlakken manifesteert zich als een doffe, krijtachtige vlek, meestal dicht tegen de tandhals gelegen. Meer geëvolueerde cariës is bruinzwart gekleurd. Eveneens geelbruin is het tandsteen dat vooral aangetroffen wordt op de linguale vlakken van de onderincisieven, maar eveneens vestibulair kan voorkomen.

 

Bij roken wordt de tint bruinzwart. Meer zeldzaam is een intern granuloom waarbij de pulpa of wat er van overblijft, roos kan doorschemeren doorheen de tandkroon als een roze vlek (‘pink spot').Volledigheidshalve weze tenslotte de fysiologische verkleuring vermeld. Naarmate zij verouderen gaan de tanden iets meer geelbruin worden.