Wat is het ?

Vitiligo is een huidaandoening waarbij pigmentcellen in de huid verloren gaan. Hierdoor ontstaan er scherp begrensde, melkwitte vlekken. De oorzaak ervan is niet gekend. Er wordt intens gewerkt aan nieuwe behandelingsmogelijkheden, maar een definitieve genezing is eerder zeldzaam. Vitiligo komt voor bij elk ras en treft 1 tot 2 % van de bevolking. Deze aandoening kan op iedere leeftijd ontstaan, maar ongeveer de helft van alle mensen zijn jonger dan 20 wanneer de eerste tekenen ervan zichtbaar worden. Bij de volwassenen is er geen verschil in aantasting tussen mannen en vrouwen. Bij de kinderen is er wel een verschil volgens het geslacht; de meerderheid zijn meisjes.

              

Oorzaak onbekend

Pigmentcellen produceren een pigment, melanine, dat de huid kleurt. Naarmate er meer van dit melanine aangemaakt wordt, kleurt de huid donkerder. De vlekken bij vitiligo zijn het gevolg van het verdwijnen van pigmentcellen in de huid. Indien de pigmentcellen geen pigment meer kunnen aanmaken of indien ze afsterven, verdwijnt het pigment op die plaats uit de huid en wordt de huid lichter en uiteindelijk zelfs wit.De oorzaak van deze aandoening is nog onbekend, maar er zijn al wel heel wat theorieën geformuleerd. Bewezen zijn deze echter nog niet en voorlopig neemt men daarom maar aan dat er verschillende mechanismen aan het werk zijn die samen of afzonderlijk tot het kapotgaan van de pigmentcellen leiden.

* Er is, ten eerste, zeker sprake van een belangrijke erfelijke aanleg. Bij ongeveer 30 % van de mensen . Men vermoedt dat een erfelijke fout de pigmentcellen gevoeliger maakt voor beschadigingen.
Wie de ziekte kan krijgen, is echter niet te voorspellen. Men weet alleen dat kinderen van een ouder met vitiligo zelf een risico lopen tussen 3 tot 7 op 100 om de aandoening te ontwikkelen.

* Er is, ten tweede, een theorie die stelt dat er stoornissen zijn in het afweermechanisme van het lichaam. Het lichaam zou zich verkeerdelijk tegen de eigen cellen keren en deze vernietigen. Zulke aandoeningen worden auto-immuunziekten genoemd. In dit geval zouden dus de pigmentcellen getroffen worden door de eigen afweer. Men heeft vastgesteld dat verschillende andere auto-immuunziekten vaak samen met vitiligo voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn schildklieraandoeningen, een bepaalde vorm van bloedarmoede (nl. pernicieuze anemie), suikerziekte (diabetes mellitus) en een bepaalde vorm van haarverlies (nl. alopecia areata).

* Sommige artsen veronderstellen dat abnormaal werkende zenuwen giftige stoffen afscheiden die de pigmentcellen beschadigen. Soms liggen de vitiligo-vlekken immers in een huidgebied dat door één zenuwstreng bezenuwd wordt. Zulke huidgebieden worden dermatomen genoemd . Er zijn verder aanwijzingen dat ook stress een rol kan spelen in het ontstaan van deze ziekte.

 

Symptomen 

 Vitiligo-letsels zijn vlekken op de huid waaruit het pigment grotendeels tot volledig verdwenen is. Ze zijn dus lichter of wit van kleur. De vlekken kunnen onderling van kleur verschillen, met sommige vlekken lichter of donkerder dan andere.

De vlekken zijn scherp afgegrensd. De grootte en de vorm ervan kan enorm verschillen. De randen zijn vaak donkerder gekleurd. De haren binnen deze vlekken zijn gewoonlijk lichter van kleur dan de andere lichaamsbeharing of ze zijn zelfs helemaal wit. 

Bij segmentale vitiligo bevinden de letsels zich allemaal binnen éénzelfde dermatoom, dat wil zeggen binnen één beperkt en duidelijk omlijnd lichaamsgebied.

Bij de algemene vorm komen de vlekken over het hele lichaam voor. Bij kinderen zitten ze in dit geval vooral op het hoofd en de nek. Andere plaatsen waar ze veel voorkomen, zijn de benen, de romp, de armen en het zitvlak. Vaak zitten er ook letsels op of rond de gewrichten, rondom de lichaamsopeningen en in plooigebieden, zoals de oksels, liezen, knieholten, enz. De vlekken zijn dikwijls symmetrisch verdeeld, dus evenveel aan de twee lichaamszijden. De letsels verschijnen gemakkelijker op plaatsen waar de huid gekwetst is geweest. Bij kinderen zijn dit vooral de knieën, ellebogen, wangen, armen en handen. Een ander kenmerk dat als symptoom van vitiligo beschouwd wordt, is het vroegtijdig grijs worden van de haren; dus vóór de leeftijd van 30 jaar.

 

Evolutie

De aandoening evolueert gewoonlijk eerder traag met perioden van stilstand die afwisselen met fasen van verergering. Daarbij kunnen er zich nieuwe letsels vormen of bestaande vlekken kunnen zich verder uitbreiden.

Volgens sommige mensen zouden ziekte, spanningen en oplopende emoties, zwangerschap en verbranding door de zon deze verergering in de hand werken. Vaak stelt men ook nog een verdere uitbreiding vast, vooral wanneer de eerste letsels op de rug, de handen of de voeten te zien zijn.

Wanneer de eerste letsels op de handen zitten, wordt nadien ook vaak het gelaat aangetast. In extreme vormen kan de huid op enkele maanden tijd volledig ontkleurd raken. Het is onmogelijk om vooraf te voorspellen hoeveel pigment iemand zal verliezen.

Af en toe treedt er spontaan een nieuwe pigmentproductie op in de aangetaste gebieden. Dit gebeurt vooral in letsels op lichaamsdelen die aan de zon blootgesteld zijn. Voor alle duidelijkheid, zulk een repigmentatie gebeurt slechts zelden. De meeste kinderen met vitiligo zijn verder perfect gezond. Volwassenen hebben vaak nog andere aandoeningen, zoals auto-immuunziekten. Mensen met een erg licht gekleurde huid merken de vlekken soms pas voor het eerst op in de zomer wanneer het contrast met de gezonde licht bruinende huid meer in het oog springt. Bij mensen met een donker huidtype vallen de vlekken nagenoeg onmiddellijk na het verschijnen ervan op.

 

Behandeling

De behandeling van vitiligo bij kinderen of volwassenen verschilt nauwelijks. Alleen chirurgische methoden en depigmentatie zijn niet aangewezen bij kinderen. Een aantal van de hieronder beschreven behandelingen kan gecombineerd worden.

De behandeling hangt af van de ernst van de letsels. Bij mensen met een erg licht gekleurde huid vallen de vlekken soms zo weinig op dat een behandeling niet aangewezen is. Deze mensen doen er dan wel goed aan om bv. in de zomer de zon wat te vermijden zodat de rest van de huid niet bruin wordt.

 

Cosmetica
De ontsierende vlekken kunnen relatief gemakkelijk en efficiënt gecamoufleerd worden met huidkleurige make-up. Bij kinderen zijn camouflerende cosmetica echter geen ideale oplossing. De meeste producten zijn immers niet bestand tegen water en diegene die dat wel zijn, geven vaak niet de exacte huidkleur. Er bestaan ook kleurstoffen die de huid kleuren en slechts geleidelijk aan wegslijten.

 

Cortisone-bereidingen
Middelen op basis van corticosteroïden kunnen het afweermechanisme lokaal in enige mate onderdrukken. Ze beletten daardoor dat het lichaam zijn eigen weefsels verder afbreekt. Dit geeft de pigmentcellen soms de kans om de letsels opnieuw te bevolken.

Bij kinderen mogen matig sterke cortisone-bereidingen gebruikt worden. Het kan echter gemakkelijk 3 tot 4 maanden duren vooraleer het effect merkbaar wordt. Dit betekent dat men vooral lang genoeg moet volhouden.

Men moet daarbij de richtlijnen van de arts nauwgezet volgen en onder meer goed opletten voor mogelijke ongewenste effecten, zoals bv. het dunner worden van de huid. Deze behandeling heeft een gunstige invloed bij zo'n kleine helft van alle kinderen.

Een aantal reageert aanvankelijk zeer goed op deze therapie, maar slechts gedurende een korte tijd, vermits ze al snel ongevoelig wordt voor de behandeling of hervalt. De resultaten zijn ook niet altijd compleet. Soms reageert slechts een deel van de letsels of is de herpigmentatie in één bepaald letsel niet volledig.

 

PUVA-therapie
Met deze behandeling stimuleert men de repigmentatie (her-kleuring) van de huid. Dit herstel van de pigmentatie begint aan de randen van de vlekken en rond de openingen van de haarfollikels. De pigmentcellen verspreiden zich daarbij langsheen de haarwortelzakjes naar boven. In de vlekken ziet men daarbij verspreid bruine vlekjes optreden. Deze worden naarmate de behandeling vordert langzaam groter tot ze uiteindelijk volledig samenvloeien. De kans op succes hangt samen met de aanwezigheid van haren. Op weinig behaarde gebieden, zoals de knieën, ellebogen of handkneukels is de kans op succes eerder klein.

Bij deze behandeling maakt men de huid eerst zeer gevoelig voor ultravioletlicht. Dit gebeurt met een chemische stof, namelijk met psoralenen. Vervolgens wordt de huid beschenen met ultraviolet-A-licht (UVA). Deze behandeling kan alleen in een daartoe gespecialiseerd centrum. Deze behandeling vraagt wel een stevige motivatie en een vermogen tot volhouden vermits ze vaak een jaar of langer aangehouden moet worden.

Algemeen gesteld reageren kinderen beter op deze behandeling dan volwassenen. Een verklaring hiervoor heeft men nog niet. Het zou kunnen dat de pigmentcellen bij kinderen gemakkelijker gestimuleerd kunnen worden om zich naar de bleke gebieden te verplaatsen of om nieuw pigment te produceren. Er zijn veronderstellingen dat dit mogelijk is omdat het verouderingsproces nog maar weinig of geen invloed gehad heeft op deze cellen. Daarom wordt ook aangeraden om bij kinderen zo snel mogelijk met deze behandeling te starten.

Een repigmentatiebehandeling met PUVA is een moeizaam proces dat veel tijd vergt. De behandeling is niet altijd in staat om de aandoening te stoppen. Tijdens de repigmentatie kunnen bijgevolg nieuwe letsels blijven opkomen. Geregeld ziet men ook enkele maanden of jaren na het stoppen van de behandeling nieuwe letsels. Af en toe is de herpigmentatie blijvend. Ongeveer 1 op 4 mensen heeft een vorm van onderhoudsbehandeling nodig.

Deze behandeling kan op verschillende wijzen uitgevoerd worden. De keuze van de methode hangt onder meer samen met de uitgebreidheid van de vlekken.

De psoralenen kunnen lokaal op de vlek uitgesmeerd worden, bv. in een crème. Dit is een aanbevolen methode wanneer minder dan 20 % van de huid aangetast is. De zones moeten na de behandeling gewassen worden met water en zeep. Vervolgens moeten ze afgedekt worden met een goede zonnecrème om hen te beschermen tegen een overreactie op zonlicht. Deze behandeling mag slechts éénmaal per week toegepast worden. Ze blijkt te werken bij bijna 6 op 10 kinderen.

De psoralenen kunnen ook via de mond ingenomen worden onder de vorm van pilletjes. In dit geval verspreiden zij zich over heel het lichaam. Slechts een beperkt aantal mensen werd op deze manier behandeld, maar van hen reageerde bijna driekwart goed. Deze vorm van behandelen vergt echter wel inzet en doorzettingsvermogen. Men moet 2 maal per week behandeld worden gedurende een 12 tot 18 maanden. Wanneer de psoralenen via de mond ingenomen worden, maken ze ook de ogen gevoeliger voor het ultraviolet van het zonlicht. Deze moeten bijgevolg met een speciale zonnebril beschermd worden, vooral tijdens de eerste dag na de behandeling, maar ook nadien doet men er goed aan een zonnebril te dragen.

De behandeling via de mond wordt afgeraden voor bepaalde groepen, zoals voor kinderen jonger dan 12 jaar, voor zwangere of zogende vrouwen, enz.

De psoralenen kunnen via badwater toegediend worden. Door enige tijd in deze oplossing te baden worden de psoralenen gelijkmatig door de huid opgenomen. Met deze toedieningswijze is er viermaal minder ultraviolet nodig dan wanneer de psoralenen via de mond ingenomen worden.

 

Transplantatie
Pigmentcellen kunnen van de ene plaats van het lichaam naar de andere getransplanteerd worden. Dit kan volgens verschillende methoden. Vooral de stabiele vormen van vitiligo zijn hiervoor geschikt, dus die vormen die niet meer groter worden of geen veranderingen van kleur meer vertonen.

Men kan bij de transplantatie onder meer gebruik maken van kweekmethoden. Hierbij worden de pigmentcellen weggenomen en vervolgens op een geschikte voedingsbodem gekweekt en vermeerderd tot men een voldoende groot aantal heeft om de inplanting uit te voeren. Op die wijze kunnen tegenwoordig ook grotere letsels behandeld worden.

Niet iedereen komt echter voor een chirurgische behandeling in aanmerking. De pigmentveranderingen verschillen ook sterk naargelang de gebruikte techniek en de individuele reactie. Er kunnen kleurverschillen en littekens zichtbaar blijven. Er is dus geen garantie dat de vlekken volledig zullen verdwijnen, onder meer ook omdat de evolutie van vitiligo onvoorspelbaar is. Zelfs bij vormen die lange tijd stabiel blijven, kan de ziekte toch plots opnieuw opflakkeren. Het resultaat is ook afhankelijk van het type vitiligo. Een gelokaliseerde biedt duidelijk betere resultaten dan een veralgemeende. Bij die laatste treedt er later vaak opnieuw een pigmentatieverlies op.

 

Depigmentatie
De vorige behandelingen hadden allemaal tot doel de huidvlekken opnieuw donkerder te kleuren. Men kan echter ook naar het omgekeerde streven : de rest van de huid lichter te maken. Dit kan aangewezen zijn wanneer meer dan 80 % van het lichaam aangetast is. De weinige donkere gebieden die dan nog resten, kunnen gebleekt worden zodat de huid egaal bleek is zonder vlekken.
Deze depigmentatie (letterlijk : verwijderen van pigment) bekomt men met crèmes die op de huid gesmeerd moeten worden. Ook hier is weer de nodige volharding vereist. Het kan namelijk een jaar duren vooraleer het gewenste effect bereikt is. De resterende pigmentcellen kunnen eventueel ook met een speciale laser, namelijk de Ruby-laser, vernietigd worden.

 

auteur: Ann Aerts & Hugo Degreef