Zelfmoordgedrag omvat zelfmoordhandelingen, zelfmoordpogingen en geslaagde zelfmoordpogingen.

Zelfmoordplannen en -daden die waarschijnlijk niet dodelijk zullen zijn, worden zelfmoordhandelingen genoemd. Zelfmoorddaden die bedoeld zijn om dodelijk te zijn maar niet lukken, worden zelfmoordpogingen genoemd. Sommige mensen die een zelfmoordpoging ondernemen, worden op tijd ontdekt en gered. Andere mensen die een zelfmoordpoging ondernemen, hebben tegenstrijdige gevoelens over de dood en de poging mislukt soms omdat het hier gaat om een noodkreet in combinatie met een sterke wil om te blijven leven. Een geslaagde zelfmoordpoging leidt tot de dood. Alle vormen van zelfmoordgedachten en -gedrag, of dit nu handelingen of pogingen zijn, moeten serieus worden genomen.

Zelfvernietigend gedrag kan direct of indirect zijn. Zelfmoordhandelingen, poging tot zelfmoord en geslaagde zelfmoordpogingen zijn voorbeelden van direct zelfvernietigend gedrag. Indirect zelfvernietigend gedrag omvat het, gewoonlijk herhaaldelijk, ondernemen van gevaarlijke activiteiten zonder een bewuste intentie om te sterven. Voorbeelden van indirect zelfvernietigend gedrag zijn overmatig gebruik van drank en drugs, zwaar rookgedrag, overmatig eetgedrag, verwaarlozing van de eigen gezondheid, zelfverminking, roekeloos rijgedrag en crimineel gedrag. Van mensen die zich overgeven aan indirect zelfvernietigend gedrag wordt soms wel gezegd dat zij een 'doodswens' hebben, maar gewoonlijk bestaan er tal van redenen voor hun gedrag.

Risicofactoren voor geslaagde zelfmoordpogingen

 

 

 

Epidemiologie

 

Aangezien de statistieken over zelfmoord voornamelijk gebaseerd zijn op overlijdensaktes en onderzoeksverslagen, wordt hierin vrijwel zeker het werkelijke aantal zelfmoordgevallen onderschat. Toch is zelfmoord een van de tien meest voorkomende doodsoorzaken. Zelfmoord is de oorzaak van 30% van alle sterfgevallen onder studenten en van 10% van alle sterfgevallen van mensen tussen de leeftijd van 25 en 34 jaar. Het is de op een na grootste doodsoorzaak onder adolescenten. Maar meer dan 70% van alle mensen die zelfmoord plegen is ouder dan 40 jaar en het percentage neemt sterk toe onder mensen die ouder zijn dan 60 jaar, vooral bij mannen. Zelfmoordpercentages liggen in stedelijke gebieden hoger dan op het platteland.

Zelfmoordpogingen daarentegen komen meer voor bij mensen die nog niet van middelbare leeftijd zijn. Zelfmoordpogingen komen voornamelijk voor onder ongetrouwde adolescente meisjes en ongetrouwde mannen van rond de 30 jaar. Hoewel vrouwen driemaal zo vaak een zelfmoordpoging ondernemen als mannen, gaat het bij mannen vier maal zo vaak om een geslaagde zelfmoordpogingen als bij vrouwen.

Getrouwde mannen en vrouwen zullen minder vaak een zelfmoordpoging ondernemen of door zelfmoord sterven dan mannen en vrouwen die apart wonen, gescheiden zijn of alleenwonende weduwen en weduwnaars zijn. Zelfmoorden komen vaker voor onder familieleden van mensen die een zelfmoordpoging hebben ondernomen of die door zelfmoord zijn gestorven.

Veel zelfmoorden vinden plaats in gevangenissen, vooral door jonge mannen die geen gewelddadige misdrijven hebben gepleegd. Deze mannen plegen gewoonlijk zelfmoord door zich op te hangen, vaak tijdens de eerste week van hun gevangenschap. Groepszelfmoorden, hetzij met veel mensen, hetzij met slechts twee (bijvoorbeeld een stel geliefden of een echtpaar), weerspiegelen een extreme vorm van identificatie met een andere persoon. Zelfmoorden in grote groepen komen voornamelijk voor in uitermate emotionele of fanatiek religieuze omstandigheden die krachtiger zijn dan de sterke drang tot zelfbehoud. Zelfmoordpercentages bij advocaten, tandartsen, artsen (vooral vrouwelijke artsen) en beroepsmilitairen liggen hoger dan bij de algemene beroepsbevolking. De inname van een overdosis geneesmiddelen is een veelgebruikte zelfmoordmethode onder artsen, waarschijnlijk doordat artsen gemakkelijk aan geneesmiddelen kunnen komen en weten welke dosis fataal is.

Zelfmoord komt minder vaak voor onder praktiserende leden van de meeste religieuze groeperingen (vooral katholieken). Zij vinden doorgaans steun in hun geloof, leven in een hechte sociale gemeenschap die hen tegen zelfvernietiging beschermt en hun religieuze overtuiging verbiedt hen zelfmoord te plegen. Het lidmaatschap van een kerk en een sterk geloof voorkomen echter niet noodzakelijkerwijs impulsieve, ongeplande zelfmoorddaden die voortkomen uit frustratie, woede en wanhoop, vooral als er ook sprake is van gevoelens van schuld of onwaardigheid.

Ongeveer een op de zes mensen die zelfmoord plegen, laat een afscheidsbrief achter. In die brief wordt vaak verwezen naar persoonlijke relaties en naar gebeurtenissen die na de dood van de persoon zullen plaatsvinden. Oudere mensen geven in hun brief vaak uiting aan hun bezorgdheid om de achterblijvers, terwijl jongere mensen vaak boos of wraakzuchtig zijn in hun brief. Een brief die is achtergelaten door iemand die een mislukte zelfmoordpoging onderneemt, geeft aan dat de poging met voorbedachten rade geschiedde; de kans op herhaling is dan groot.

 

Oorzaken

 

Zelfmoordgedrag is gewoonlijk het gevolg van een wisselwerking tussen verscheidene factoren:

 

Meer dan de helft van alle mensen die een zelfmoordpoging ondernemen, zijn depressief.Huwelijksproblemen, een beëindigde of ongelukkige liefdesrelatie of een recent sterfgeval, vooral onder ouderen, kunnen aan de depressie voorafgaan. Vaak wordt een bepaalde factor, bijvoorbeeld een breuk in een belangrijke relatie, gezien als de laatste druppel. Depressie in combinatie met een lichamelijke ziekte kan tot een zelfmoordpoging leiden. Een lichamelijke handicap, vooral een chronische of pijnlijke handicap, leidt vaker tot een geslaagde zelfmoordpogingen. Lichamelijke ziekte, vooral een ernstige, chronische en pijnlijke ziekte, speelt een belangrijke rol in ongeveer 20% van de zelfmoorden onder oudere mensen.

Zelfmoord vormt vaak de laatste daad in een patroon van zelfvernietigend gedrag. Zelfvernietigend gedrag komt beduidend vaker voor onder mensen die een traumatische jeugd hebben doorgemaakt, vooral diegenen die als kind zijn mishandeld of verwaarloosd of in een eenoudergezin zijn opgegroeid, wellicht doordat het die mensen meer moeite kost om stabiele, betekenisvolle relaties op te bouwen. Zelfmoordpogingen komen vaker voor onder mishandelde echtgenotes, van wie er velen ook als kind zijn mishandeld.

Alcohol verhoogt de kans op zelfmoordgedrag omdat het de depressieve gevoelens verergert en de zelfbeheersing doet afnemen. Ongeveer de helft van alle mensen die een zelfmoordpoging ondernemen, zijn ten tijde van die poging onder invloed. Aangezien alcoholisme zelf, vooral het bij vlagen drinken van grote hoeveelheden, in de tussenliggende perioden vaak leidt tot intense gevoelens van wroeging, zijn alcoholisten bijzonder vaak geneigd tot zelfmoord, zelfs wanneer zij nuchter zijn.

Tijdens een ernstige maar tijdelijke depressieve bui kan iemand zich gewelddadig verwonden. Stemmingswisselingen kunnen worden veroorzaakt door geneesmiddelen of door een ernstige ziekte. Iemand die een depressieve fase doormaakt, heeft vaak een vernauwd bewustzijn en kan zich de zelfmoordpoging achteraf maar vaag herinneren. Mensen met epilepsie, vooral mensen met temporale epilepsie, maken vaak korte maar diepgaande episoden van depressie door die, in combinatie met de beschikbaarheid van geneesmiddelen die voor hun aandoening zijn voorgeschreven, een verhoogd risico van zelfmoordgedrag veroorzaken.

Naast depressie verhogen ook andere geestelijke stoornissen de kans op zelfmoord. Zo zullen mensen met schizofrenie, vooral diegenen die ook depressief zijn (een tamelijk veelvoorkomend probleem bij schizofrenie), eerder een zelfmoordpoging ondernemen dan mensen die niet aan die stoornis lijden. De zelfmoordmethode die schizofrenen kiezen is soms bizar en vaak gewelddadig. Bij schizofrenie zijn zelfmoordpogingen gewoonlijk succesvol. Zelfmoord kan in een vroeg stadium van de ziekte voorkomen en kan het eerste duidelijke teken zijn dat de persoon aan schizofrenie lijdt.

Bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen bestaat ook het risico van een zelfmoordpoging, vooral bij mensen die emotioneel gezien onvolwassen zijn, die slecht tegen frustratie kunnen en die impulsief en met geweld en agressie op stress reageren. Dergelijke mensen drinken soms overmatig, gebruiken drugs of begaan misdaden. Zelfmoordgedrag wordt soms versterkt door de stress die het onvermijdelijke gevolg is van het uiteenvallen van een problematische relatie en de zorgen die gepaard gaan met het opbouwen van nieuwe relaties en een nieuwe levensstijl. Een andere belangrijk aspect bij zelfmoordpogingen is het element van Russische roulette, waarbij de persoon besluit om een beslissing van het lot te laten afhangen. Sommige labiele mensen houden van de spanning van gevaarlijke activiteiten waarbij ze levensgevaarlijke risico's lopen, zoals roekeloos rijden of gevaarlijke sporten.

Methoden

 

De methode die iemand kiest om zelfmoord te plegen, wordt vaak bepaald door beschikbaarheid en door culturele factoren. De methode kan ook een weerspiegeling zijn van de ernst van de poging. Sommige methoden, bijvoorbeeld van een hoog gebouw springen, maken het immers vrijwel onmogelijk te overleven, terwijl andere methoden, bijvoorbeeld het innemen van een overdosis medicijnen, de kans bieden gered te worden. Gebruik van een methode die niet dodelijk blijkt te zijn, betekent echter niet noodzakelijkerwijs dat de poging van de persoon minder serieus bedoeld was. Een overdosis geneesmiddelen is de meest gebruikte methode bij zelfmoordpogingen. Aangezien artsen tegenwoordig nog maar zelden barbituraten voorschrijven, is het aantal overdoses met deze geneesmiddelen afgenomen. Er is daarentegen een toename van het aantal overdoses met behulp van andere psychotrope geneesmiddelen, zoals antidepressiva. Het aantal overdoses met aspirine is afgenomen van meer dan 20% van alle gevallen tot ongeveer 10%. Het gebruik van twee of meer methoden of een combinatie van geneesmiddelen, wat de kans op overlijden verhoogt, komt voor in ongeveer 20% van alle zelfmoordpogingen.

Gewelddadige methoden, zoals het gebruik van wapens of ophanging, komen niet vaak voor onder zelfmoordpogingen.

Een zelfmoorddaad getuigt vaak van agressie jegens anderen, zoals blijkt uit moorden die worden gevolgd door zelfmoord en uit het hoge zelfmoordpercentage onder gevangenen die een straf uitzitten wegens gewelddadige misdaden.

 

Preventie

 

Elke zelfmoorddaad of -dreiging moet serieus worden genomen. Aangezien 10 tot 20% van de mensen die een zelfmoordpoging ondernemen binnen een jaar nog een poging doen, moeten alle mensen die zelfmoordhandelingen uitvoeren of een poging tot zelfmoord ondernemen worden behandeld. Ongeveer 10% van alle zelfmoordpogingen is dodelijk.

Hoewel een zelfmoord of poging daartoe soms een totale verrassing of schok is, zelfs voor naaste familieleden, vrienden en bekenden, waren er in de meeste gevallen wel waarschuwingstekenen. Aangezien de meeste mensen die zelfmoord plegen depressief zijn, is de juiste diagnose en behandeling van de depressie de belangrijkste praktische stap ter voorkoming van zelfmoord. De kans op zelfmoord neemt echter toe vlak voor aanvang van de behandeling van de depressie, aangezien de persoon dan actiever en besluitvaardiger wordt maar zich nog steeds depressief voelt.

Goede psychiatrische en sociale zorg na een poging tot zelfmoord is de beste manier om een volgende zelfmoordpoging te voorkomen. Aangezien veel mensen die zelfmoord plegen al eerder een zelfmoordpoging hebben ondernomen, wordt er na een zelfmoordpoging een psychiatrisch onderzoek ingesteld. Aan de hand hiervan kan een arts bepalen welke problemen hebben meegespeeld bij de daad en een passend behandelplan opstellen.

Zelfmoordinterventie: SOS Telefonische Hulpdienst

 

Iemand die zelfmoord overweegt, verkeert in een crisis. In het hele land zijn telefonische hulpdiensten dag en nacht bereikbaar, waar zulke mensen over hun crisis kunnen praten met speciaal opgeleide vrijwilligers. www.preventiezelfdoding.be

Wanneer iemand met zelfmoordneigingen de telefonische hulpdienst belt, probeert een vrijwilliger een relatie met deze persoon op te bouwen door hem aan zijn identiteit te herinneren (bijvoorbeeld door herhaaldelijk zijn naam te noemen). De vrijwilliger kan constructieve hulp bieden voor het probleem dat de crisis heeft veroorzaakt en de persoon aanmoedigen om positieve actie te ondernemen om het probleem op te lossen. De vrijwilliger kan soms de persoon eraan herinneren dat hij familieleden en vrienden heeft die om hem geven en hem willen helpen. Tot slot kan de vrijwilliger proberen om met spoed professionele hulp te regelen voor de beller met zelfmoordneigingen.

Soms belt iemand de hulpdienst om te vertellen dat hij al een zelfmoordhandeling heeft verricht (een overdosis medicijnen ingenomen of de gaskraan opengedraaid) of hiermee bezig is. In dat geval probeert de vrijwilliger het adres van de persoon te achterhalen. Als dat niet mogelijk is, neemt een andere vrijwilliger contact op met de politie om het adres van de beller te achterhalen en een reddingspoging te ondernemen. De beller wordt aan de lijn gehouden totdat de politie komt.

 

Behandeling van poging tot zelfmoord

 

Veel mensen die een poging tot zelfmoord ondernemen, worden bewusteloos op de afdeling spoedeisende hulp van een ziekenhuis opgenomen. Wanneer bekend is dat de persoon in kwestie een overdosis van een bepaald middel of vergif heeft ingenomen, neemt een arts de volgende stappen:

 

Hoewel de meeste mensen lichamelijk gezond genoeg zijn om te worden ontslagen zodra hun verwondingen zijn behandeld, worden zij vaak in het ziekenhuis opgenomen voor psychiatrisch onderzoek en behandeling. Tijdens het psychiatrisch onderzoek ontkent de persoon soms dat hij problemen heeft. Tamelijk vaak wordt de ernstige depressie die tot de zelfmoord leidde zelfs gevolgd door een korte stemmingsopleving, waardoor er zelden vlak na de eerste poging verdere zelfmoordpogingen worden ondernomen. Toch is het risico van een volgende zelfmoordpoging hoog, tenzij de problemen worden opgelost.

De duur van het ziekenhuisverblijf en het soort behandeling dat nodig is, kunnen variëren. Mensen met een ernstige psychiatrische ziekte worden gewoonlijk opgenomen op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis voor verdere observatie totdat de problemen die tot de zelfmoordpogingen hebben geleid zijn opgelost of totdat de persoon ermee kan omgaan. Voor een ziekenhuisopname kan een gedwongen opname nodig zijn, een procedure waarbij een persoon tegen zijn wil in wordt verzorgd aangezien hij een gevaar vormt voor zichzelf of anderen.

 

Invloed van zelfmoord

 

Een geslaagde zelfmoordpoging heeft een zeer grote emotionele invloed op iedereen die erbij is betrokken. De familieleden, vrienden en arts van de persoon kunnen zich schuldig en beschaamd voelen en wroeging hebben omdat ze er niet in zijn geslaagd de zelfmoord te voorkomen. Ook kunnen zij boos zijn op de persoon. Uiteindelijk beseffen zij dat zij niet alwetend of almachtig kunnen zijn en dat de zelfmoord in de meeste gevallen niet had kunnen worden voorkomen.

Een zelfmoordpoging heeft een vergelijkbaar effect. In dit geval kunnen de naasten echter een oplossing vinden voor hun gevoelens door te reageren op de noodkreet.

 

Bron: Merckmanual

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

 

	Wat is slaap en waarom slapen we? Hoewel de afgelopen 50 jaar de kennis over slaap enorm is toegenomen is nog steeds niet helemaal duidelijk waarom we zo ongeveer 1/3 van ons leven slapend doorbrengen. Slaap wordt omschreven als een dagelijks terugkerende toestand waarin lichaam en geest tot rust komen.Lees meer
	Als aan mensen gevraagd wordt wat voor hen het belangrijkste is in het leven, antwoorden de meesten ‘gelukkig zijn’. Maar wat betekent het? Enerzijds is geluk verschillend maar anderzijds ook gelijk voor iedereen. Geluk is de mate waarin je plezier in het leven hebt. lees meer
	Hoe groot is uw risico op hospitalisatie? Vroeg of laat ontsnapt niemand aan een hospitalisatie, ook u niet. De kans dat u in het ziekenhuis terechtkomt, is 1 op 6. Hoe ouder u wordt, hoe groter het risico. lees meer
	Hier vind je duidelijke informatie over jouw concrete situatie. Adressen en links maken je wegwijs in diensten die je kunnen helpen. Klik door naar de rubrieken en thema's in het linkermenu of zoek op trefwoord. Heel handig om snel iets op te zoeken.Lees meer
	Deze website biedt u toegang tot de publicaties van de Vlaamse overheid. U kunt publicaties opzoeken en aanvragen. Publicaties die elektronisch beschikbaar zijn, kunt u downloaden.De lijst bevat een overzicht van de publicaties die werden uitgegeven. Lees meer