Verschillende soorten angststoornissen
Er zijn verschillende soorten angststoornissen. Een fobische angst, bij voorbeeld, is altijd gericht op een bepaalde situatie of voorwerp. Wanneer iemand deze angstwekkende voorwerpen of situaties gaat vermijden, is een fobie ontstaan. Als de angst ongericht is, spreekt men van een paniekaanval of van gegeneraliseerde angst. Bij een post-traumatische stress stoornis is men bang een traumatische ervaring opnieuw mee te maken. Een obsessieve-compulsieve stoornis wordt gekenmerkt door dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies). Bij één persoon kunnen meer angststoornissen voorkomen. Ook gaan angststoornissen vaak gepaard met een depressieve stoornis of met stoornissen in het gebruik van psychoactieve middelen (alcohol, cannabis, benzodiazepinen).

 

Paniekstoornis met of zonder agorafobie

Een paniekstoornis is het herhaaldelijk optreden van plotse, onverwachte aanvallen van intense angst. Deze angstaanvallen gaan gepaard met lichamelijke symptomen als ademnood, hartkloppingen, pijn op de borst, misselijkheid, duizeligheid, beven, zweten, koude rillingen en tintelingen. Daarnaast kunnen de volgende psychische symptomen voorkomen: derealisatie (gevoel dat de buitenwereld niet meer echt is), depersonalisatie (gevoel buiten het eigen lichaam of de eigen geest te staan of als in een droom te leven), en de angst om dood te gaan, gek te worden of de controle te verliezen. Bestaat er ook vermijdingsgedrag, dan is er sprake van een paniekstoornis met agorafobie. Men vermijdt dan situaties van waaruit vluchten onmogelijk of schaamtevol is. Agorafobische vermijdingssituaties zijn: openbaar vervoer, drukke winkels en supermarkten, theaters en kerken, wachten in een rij, tunnels en snelwegen.

 

Agorafobie zonder paniekstoornis

Agorafobisch vermijdingsgedrag kan ook voorkomen zonder dat men een paniekaanval heeft gehad. Het vermijdingsgedrag hangt dan vaak samen met de angst voor paniekachtige verschijnselen zoals duizelingen, diarree, de angst om controle over blaas of darmen te verliezen of te moeten overgeven. Bij ouderen komt de angst om te vallen regelmatig voor.

 

Gegeneraliseerde angststoornis

Iemand met een gegeneraliseerde angststoornis leeft continu in grote angst. De angst gaat gepaard met piekeren over gevaren en problemen die zouden kunnen optreden maar waar geen concrete aanleiding toe is, zoals over gezondheid, huisvesting, financiën, verlies van werk. Klachten die kunnen optreden zijn: vermoeidheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, spierpijn, droge mond, misselijkheid, hartkloppingen, duizeligheid, slikklachten, diarree, zweten en wazig zien.

 

Sociale fobie

Een sociale fobie kenmerkt zich door angst en vermijdingsgedrag voor sociale situaties. Men is bang door anderen geobserveerd te worden en negatief beoordeeld, bekritiseerd of vernederd. Men vermijdt daardoor spreken in het openbaar en eten of schrijven in gezelschap. Men is bang om in sociale situaties te gaan blozen, trillen of zweten.

 

Specifieke fobieën

Angst en vermijdingsgedrag kunnen ook voorkomen in situaties die anders zijn dan omschreven onder agorafobie of sociale fobie. Men onderscheidt de volgende typen:

 

• diertype (angst voor allerlei dieren);
• natuurtype (angst voor storm, nacht, water en andere natuurverschijnselen);
• bloed-, injectie- en verwondingentype (angst voor medische ingrepen);
• situationele type (hoogtevrees, engtevrees, vliegangst, angst om auto te rijden).

Obsessieve-compulsieve stoornis

Een obsessieve-compulsieve stoornis wordt gekenmerkt door dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies). Dit zijn hardnekkige, irrationele gedachten en/of handelingen die iemand als ongewenst maar niet te stoppen ervaart. Voorbeelden zijn wasdwang, controledwang, teldwang en herhalingsdwang.

 

Acute en posttraumatische stress-stoornis

Na een ernstige traumatische ervaring (mishandeling, gijzeling, verkrachting, oorlogshandelingen, concentratiekampen) ontstaan klachten van herbelevingen van dit trauma. De patiënt vermijdt situaties die deze herbelevingen kunnen oproepen. Vaak zijn er ook slaapstoornissen, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, affectvervlakking (weinig emotionele uiting), interesseverlies en amnesie (stoornis van het geheugen). Duren de klachten niet langer dan drie maanden, dan is er sprake van een acute stress-stoornis. In andere gevallen spreekt men van een posttraumatische stress-stoornis.
 
Wat is de kwaliteit van leven bij angststoornissen?
 
Uit metingen met de vragenlijst SF-36 is gebleken dat personen met een angststoornis een slechtere kwaliteit van leven hebben dan de algemene bevolking. Zij ervaren hun gezondheid als minder goed en voelen zich minder vitaal. Daarnaast is men door emotionele problemen minder in staat dagelijkse bezigheden uit te voeren (rolfunctioneren emotioneel).

 

In mindere mate ervaren zij ook lichamelijke beperkingen. Hoogstwaarschijnlijk is tevens de geestelijke gezondheid slechter, maar deze dimensie van kwaliteit van leven is in het onderzoek van Bijl en Ravelli niet meegenomen.

 

Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden, doordat bepaalde situaties of activiteiten vermeden worden (bijvoorbeeld bij sociale fobie of agorafobie). Als personen er echter makkelijk in slagen deze situaties te vermijden, hoeft het effect op de kwaliteit van leven niet groot te zijn (bijvoorbeeld bij bepaalde specifieke fobieën, zoals hoogtevrees of angst voor spinnen). Mensen met een angststoornis die wel in een voor hen bedreigende situatie komen, kunnen hier ernstig onder lijden. Voor hen zal het een zeer negatief effect hebben op de kwaliteit van leven.

 

Patiënten met een gegeneraliseerde angststoornis hebben een sterk verminderde vitaliteit en ervaren meer beperkingen in de dagelijkse bezigheden door emotionele problemen dan patiënten met andere angststoornissen, zoals bijvoorbeeld fobieën. Ook patiënten met meerdere angststoornissen of een angst- en stemmingsstoornis (zoals depressie) ervaren meer beperkingen in het sociale leven, de dagelijkse bezigheden en de vitaliteit.

 

Voor de hele bevolking is het verlies aan kwaliteit van leven door angststoornissen vergelijkbaar met dat van enkele ernstige en veelvoorkomende somatische ziekten. Met 226.300 Disabilty-Adjusted Life-Years (DALY's) staan angststoornissen op de tweede plaats in een rangorde van 49 geselecteerde ziekten. Deze psychische ziekten staan daarmee tussen coronaire hartziekten en beroerte.

 

Wat is het beloop van angststoornisen? 

Onbehandelde angststoornissen hebben over het algemeen een chronisch beloop. Ongeveer 25% van de patiënten geneest spontaan. Dit gebeurt vrijwel niet meer wanneer de klachten een jaar of langer bestaan. Het beloop kenmerkt zich door het periodiek verergeren en weer verminderen van klachten, vaak in samenhang met stressfactoren. Bij ongeveer de helft van de angststoornissen ontwikkelt zich na verloop van enige jaren tevens een depressieve stoornis.

 

Ook is de kans op alcohol- en drugsafhankelijkheid hoger bij aanwezigheid van een angststoornis. Bij ouderen is er wel samenhang met depressie maar niet met alcohol- en drugsafhankelijkheid.

 

Ernstiger beloop bij meerdere angststoornissen tegelijkertijd.

Bij aanwezigheid van één angststoornis is de kans op een tweede angststoornis verhoogd. Dit geldt met name voor de specifieke fobie en de gegeneraliseerde angststoornis. Hoe meer stoornissen tegelijkertijd voorkomen, hoe ernstiger de verschijnselen zijn. Ook is er dan sprake van een langere duur van klachten, ernstiger sociale gevolgen, meer gebruik van gezondheidszorgvoorzieningen en zijn klachten moeilijker te behandelen.

Beloop angststoornissen beïnvloedbaar

Angststoornissen kunnen goed behandeld worden. Ongeveer tweederde van de patiënten met angststoornissen heeft na behandeling met antidepressiva en/of cognitieve gedragstherapie beduidend minder invaliderende angstklachten. Minder is bekend over het volledig genezen van angststoornissen door behandeling. Voor de meeste angststoornissen is niet onderzocht in hoeverre ze na behandeling volledig in remissie gaan. Bij de obsessieve-compulsieve stoornis blijkt dit bij 60% van de patiënten het geval te zijn. In de nabije toekomst zal het resultaat van ingestelde behandelingen mogelijk verbeteren als gevolg van het invoeren van multidisciplinaire richtlijnen.
 

 

Nationaal Kompas Volksgezondheid 4 augustus 2008

 

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.