"Hart- en vaatziekten”

Arteriosclerose (atherosclerose) is een algemene term voor een aantal ziekten waarbij de wand van een slagader verdikt raakt en minder elastisch wordt. De belangrijkste en meest voorkomende van deze ziekten is atherosclerose. Hierbij hoopt zich vettig materiaal op onder de binnenwand van de slagader.

Atherosclerose kan de slagaders aantasten van de hersenen, het hart, de nieren en andere vitale organen en de armen en benen. Wanneer atherosclerose ontstaat in de slagaders die de hersenen van bloed voorzien, kan dit leiden tot een herseninfarct, terwijl atherosclerose in de kransslagaders een hartinfarct kan veroorzaken.

In de meeste westerse landen is atherosclerose de voornaamste ziekte- en doodsoorzaak.Ondanks de grote vooruitgang in de medische wetenschap zijn coronaire hartziektenen herseninfarcten als gevolg van atherosclerose samen verantwoordelijk voor meer sterfgevallen dan alle andere oorzaken bij elkaar.

Wat is arteriolosclerose?

Atherosclerose begint wanneer bepaalde witte bloedcellen vanuit de bloedbaan de slagaderwand binnendringen en daar veranderen in cellen die vetachtig materiaal opslaan. Op den duur hopen deze met vet gevulde monocyten zich op tot verdikte plekken in de binnenwand van de slagader. Elk van deze verdikte plekken is gevuld met een zachte, kaasachtige substantie die bestaat uit diverse vetachtige materialen, voornamelijk cholesterol, en gladde spiercellen en bindweefselcellen bevat. Atheromen kunnen overal in de middelgrote en grote slagaders voorkomen, maar ze ontstaan vooral op plaatsen waar de slagader zich vertakt, vermoedelijk omdat de onophoudelijke werveling van het bloed op deze plaatsen de slagaderwand beschadigt, waardoor hier gemakkelijker atheromen ontstaan.

Door atherosclerose aangetaste slagaders verliezen hun elasticiteit en naarmate de atheromen in omvang toenemen, wordt de slagader vernauwd. Op den duur gaat kalk zich afzetten in de atheromen, waardoor ze broos worden en kunnen scheuren. In een opengescheurd atheroom kan dan bloed binnendringen, waardoor de plek groter wordt en de slagader nog meer vernauwd raakt. Ook kan de vettige inhoud van een dergelijk gescheurd atheroom vrijkomen en zo aanleiding geven tot het ontstaan van een bloedstolsel (trombus). Dit stolsel kan de slagader verder vernauwen of zelfs geheel afsluiten. Ook kan het losraken en met het bloed worden meegevoerd, zodat er ergens anders een slagader wordt afgesloten (embolie).

 

Atherosclerose veroorzaakt vaak geen symptomen totdat de slagader ernstig vernauwd is geraakt of als er plotseling een slagader wordt afgesloten. De aard van de symptomen die dan ontstaan, zijn afhankelijk van de plaats waar de atherosclerose ontstaat. Zo kunnen er problemen optreden in het hart, de hersenen, de benen of op allerlei andere plaatsen in het lichaam.

Omdat slagaders ernstig vernauwd raken door atherosclerose is het mogelijk dat de weefsels in dat deel van het lichaam dat door de desbetreffende slagader van bloed worden voorzien, onvoldoende zuurstof krijgen. Het eerste symptoom van een vernauwde slagader kan daarom bestaan uit pijn of krampen op momenten dat de bloedtoevoer niet meer kan voldoen aan de vraag naar zuurstof door het lichaam. Zo kan de patiënt tijdens lichamelijke inspanning last krijgen van pijn op de borst doordat het hart niet genoeg zuurstof krijgt. Of de patiënt krijgt tijdens het lopen last van kramp in de benen doordat de beenspieren onvoldoende zuurstof krijgen. Dergelijke symptomen ontstaan meestal geleidelijk, omdat de slagader langzaam nauwer wordt door het atheroom. Als een slagader echter plotseling verstopt raakt, omdat bijvoorbeeld een bloedstolsel een slagader afsluit, zullen de symptomen plotseling optreden.

 

De kans op het ontstaan van atherosclerose is groter bij hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte in het bloed, roken, diabetes, overgewicht, weinig lichaamsbeweging en bij ouderen. Ook is de kans op atherosclerose groter als er naaste familieleden zijn bij wie deze aandoening al op vrij jonge leeftijd is ontstaan. Mannen hebben een grotere kans op atherosclerose dan vrouwen, maar na de menopauze neemt de kans bij vrouwen toe, zodat deze uiteindelijk gelijk wordt aan de kans bij mannen.

Bij mensen met de erfelijke ziekte homocystinurie ontstaan al op jeugdige leeftijd zeer veel atheromen. Daarbij worden veel slagaders aangetast, maar niet in de eerste plaats de kransslagaders die het hart van bloed voorzien. Daarentegen vertonen patiënten met de erfelijke aandoening familiaire hypercholesterolemie een extreem hoog cholesterolgehalte in het bloed waardoor vooral in de kransslagaders atheromen ontstaan.

 

Om atherosclerose te voorkomen moeten de vermijdbare risicofactoren worden uitgeschakeld: een hoog cholesterolgehalte in het bloed, hoge bloeddruk, roken, overgewicht en gebrek aan lichaamsbeweging. Afhankelijk van de relevante risicofactoren kan voor een bepaalde patiënt de preventie dus bestaan uit het verlagen van het cholesterolgehalte, het verlagen van de bloeddruk, stoppen met roken, vermageren of gaan sporten. Gelukkig is het vaak zo dat als men iets doet aan de ene risicofactor, dit meteen ook de andere factoren gunstig beïnvloedt. Als iemand bijvoorbeeld gaat sporten, leidt dit vaak tot gewichtsafname en als gevolg daarvan zullen ook het cholesterolgehalte en de bloeddruk dalen. Stoppen met roken zal ook het cholesterolgehalte en de bloeddruk verlagen.

Voor mensen die al een verhoogde kans op hartziekten hebben, is roken extra gevaarlijk. Door het roken van sigaretten wordt de spiegel van het 'goede' cholesterol verlaagd, terwijl de spiegel van het 'slechte' cholestero toeneemt. Verder komt er door roken meer koolmonoxide in het bloed, waardoor de kans op beschadiging van de binnenwand van de slagaders groter wordt. Ook vernauwen onder invloed van roken de slagaders zich en als deze toch al vernauwd zijn door atherosclerose, komt er nog minder bloed in de weefsels. Roken versterkt verder de stollingsneiging van het bloed, waardoor een verhoogde kans ontstaat op vaatziekten, hartziekte, herseninfarct en het dichtslibben van slagadertransplantaten.

De kans van een roker op een coronaire hartziekte hangt direct samen met het aantal sigaretten dat per dag wordt gerookt. Mensen die stoppen met roken lopen maar een half zo groot risico als mensen die doorgaan, ongeacht hoe lang ze al rookten voor ze stopten. Stoppen met roken verlaagt ook de kans op overlijden na een bypassoperatie of een hartinfarct. En bij mensen die lijden aan atherosclerose in andere slagaders dan die naar het hart en de hersenen leiden, zal stoppen met roken resulteren in een vermindering van de ernst van hun ziekte en in een lagere kans op overlijden.

Kortom, de beste behandeling is preventie. Als de atherosclerose zo ernstig wordt dat er complicaties optreden, moeten die complicaties worden behandeld (pijn op de borst, hartinfarct, hartritmestoornissen, hartfalen, nierinsufficiëntie, herseninfarct of afgesloten slagaders).