Wat is schizofrenie?

Schizofrenie kenmerkt zich door psychotische perioden met zogenoemd ‘positieve’ symptomen als wanen, hallucinaties en verwardheid. Schizofrenie wordt vaak ten onrechte omschreven als 'een gespleten geest'. Dat is wel de letterlijke vertaling, maar schizofrenie is een ziekte van de hersenen waarbij het denken, het gevoelsleven en het gedrag verstoord zijn geraakt.
 

 

Iemand met schizofrenie kan in een psychose terechtkomen. Dan heeft hij last van bijvoorbeeld stemmen horen, hallucinaties, onsamenhangend praten, chaotisch gedrag of vreemde lichaamsbewegingen.

 

Mensen met schizofrenie hebben last van psychotische verschijnselen. Dat zijn bijvoorbeeld hallucinaties (dingen anders waarnemen), wanen (een onjuiste en niet te corrigeren overtuiging), een gestoorde gedachtegang of een hevige angst.

Wanen, visioenen en hallucinaties zijn de zogenaamde psychotische of positieve symptomen. Na verloop van tijd ontstaan er ook 'negatieve symptomen': dan raakt iemand in zichzelf gekeerd, vertoont weinig initiatief en heeft een verschraald gevoelsleven. Bovendien kan iemand met schizofrenie vaak minder goed sociaal functioneren: hij legt moeilijk contacten en wordt gevoelig voor spanning. Ook het denken gaat moeilijker. Daardoor gaan de school- of werkprestaties vaak achteruit.

Een belangrijk kenmerk is dat personen met schizofrenie zelf geen besef hebben van de ziekte. Ze verliezen contact met de realiteit.

Meer over psychotische verschijnselen 

Tijdens een psychotische periode heeft iemand last van hallucinaties of wanen.

Hallucinaties 
Tijdens een psychose zien, horen, proeven of voelen mensen met schizofrenie dingen die er niet werkelijk zijn. Ze zijn er dan zo van overtuigd dat deze waarnemingen werkelijkheid zijn, dat ze ernaar gaan handelen.

Ze kunnen bijvoorbeeld stemmen horen die niemand anders hoort, of zien dingen die er niet zijn. Of ze denken dat hun hele lichaam bedekt is met beestjes. Ook kunnen ze vinden dat voedsel anders smaakt, zo erg dat ze denken dat ze worden vergiftigd.

Iemand met psychotische verschijnselen, dus met wanen en/of hallucinaties, kan daar heel veel last hebben. De stemmen geven je bijvoorbeeld gevaarlijke opdrachten, of hitsen je op tegen iemand van wie je houdt.

Wanen 
Een waan is een onjuiste en niet te corrigeren overtuiging waarin degene die de waan heeft, zelf vaak een centrale plaats inneemt. Wanen bij schizofrenie hebben vaak een bizar karakter: de mogelijkheid dat ze waar zijn is uitgesloten maar voor de patiënt zijn ze realiteit. De persoon denkt bijvoorbeeld dat hij iemand anders is (God, Maria, Napoleon), dat hij wordt achtervolgd of dat anderen tegen hem samenspannen.

Een waan neemt voor degene die eraan lijdt zo'n belangrijke plaats in zijn belevingswereld in, dat deze zijn hele leven drastisch beïnvloedt. Als iemand bijvoorbeeld het idee heeft dat anderen hem proberen te vergiftigen, kan hij zijn eetgewoonten veranderen of zelfs hele tijden vasten.

Meer over veranderingen in het denken en psychisch functioneren 

Verward denken en spreken 
Bij schizofrenie is het normale denkproces verstoord. Iemand met schizofrenie maakt vreemde, voor anderen geheel onverwachte en soms onbegrijpelijke gedachtesprongen, springt van de hak op de tak en is soms niet meer te volgen.

Verder kan iemand met schizofrenie zelf problemen hebben anderen te volgen en dingen te onthouden.

Veranderingen in het gevoelsleven 
Mensen met schizofrenie kunnen zich 'vreemd' voelen en het idee hebben dat ze zijn afgesneden van de rest van de wereld. Stemmingsschommelingen komen veel voor en men kan ongewoon opgewonden of depressief zijn, maar ook angstig of achterdochtig. Emoties zijn vervlakt; mensen met schizofrenie voelen minder dan voorheen of tonen hun emoties minder.

Veranderd gedrag 
Mensen met een psychose gedragen zich anders. Ze kunnen extreem actief of slaperig zijn, op rare momenten lachen of kwaad worden zonder duidelijke oorzaak. Vaak hangen veranderingen in gedrag samen met de wanen of de hallucinaties. Iemand die denkt dat hij wordt bedreigd, zal bijvoorbeeld de politie bellen. Weer andere mensen stoppen met eten, omdat ze denken dat het giftig is. Soms komt het tot uiterst bizar en gevaarlijk gedrag, waarbij iemand zichzelf opzettelijk verwondt.

Een ziekte met fasen
Schizofrenie verloopt in fasen. Fasen waarin je veel last hebt (de acute fase of de psychotische fase) en fasen waarin je weinig last hebt van verschijnselen van schizofrenie (de herstelfase of de stabiele fase). Voordat iemand in een psychotische fase komt, is er een prodromale fase, waarin de voortekenen van een psychotische fase optreden.

 

Er treden dus cycli op:

 

- prodromale fase

- psychotische fase

- stabiele fase.

 

De duur van elke fase is voor iedereen verschillend. Sommige mensen zitten bijna voortdurend in een psychotische fase, anderen hebben slechts een enkele keer last van symptomen.

Meer over de prodromale fase
 
In deze fase treden voortekenen op van de psychose. Er zijn nog geen wanen en hallucinaties, maar mensen merken dat ze zich anders voelen of anders gaan denken. Bij sommigen duurt deze fase maar enkele dagen, bij anderen jaren.

Meer over de psychotische fase
In deze fase treden wanen, hallucinaties en denkstoornissen op. Daarnaast zijn er vaak stemmingsstoornissen, gedragsstoornissen en slaapproblemen. Deze fase kan zo'n half jaar duren. Door een goede behandeling kunnen de symptomen worden verminderd en kan de fase worden verkort.

Meer over de stabiele fase
De meeste mensen hebben ook in de stabiele fase nog een aantal symptomen. Deze zijn echter veel minder opvallend dan in de psychotische episode. Het gaat meestal om minder goed en trager denken, zich terugtrekken en weinig initiatief vertonen. Bij 20% van de patiënten blijven er ook wanen, hallucinaties en verwardheid bestaan, zij het in lichtere mate dan tijdens de psychotische fase.

De oorzaak: iets biologisch en iets psychosociaals

Men denkt tegenwoordig dat de oorzaak van schizofrenie ligt op twee gebieden:

1. Biologische kwetsbaarheid- Er is iets is misgegaan in de ontwikkeling van de hersenen, waardoor ze extra kwetsbaar zijn en gemakkelijker schizofrenie krijgen dan anderen. Het kan zijn dat een erfelijke stoornis ervoor zorgt dat de hersenen zich niet goed ontwikkelen; het kan ook zijn dat dat komt door bijvoorbeeld een infectie van de moeder tijdens de zwangerschap, problemen bij de bevalling, hersenvliesontsteking of een ongeluk (zoals prenatale hypoxie, laag geboortegewicht en prenatale blootstelling aan influenza).

2. Psychosociale omstandigheden- Er gebeurt iets dat emotioneel hard aankomt, zoals een scheiding, het overlijden van een gezinslid of ontslag krijgen. Dit kan bij mensen met de 'biologische kwetsbaarheid' schizofrenie 'uitlokken'.

De eerste verschijnselen
Waarschijnlijk is de aanleg voor schizofrenie al bij kinderen aanwezig. Bij de meeste mensen met schizofrenie is in hun puberteit merkbaar dat ze anders op dingen reageren dan anderen. Maar de echte verschijnselen van schizofrenie komen meestal tussen het 15de en 30ste jaar.

Achteraf wordt vaak gezegd dat iemand met schizofrenie zich als kind al anders gedroeg dan anderen. Maar het is gevaarlijk om te denken dat een kind dat zich anders gedraagt, later schizofrenie zal krijgen.

 

Er zijn een paar voorbodes die op schizofrenie kunnen wijzen:

•          in zichzelf gekeerd zijn en zich niet ophouden bij leeftijdgenoten
•          geheugenproblemen, bijvoorbeeld vergeten waar iets is neergelegd
•          waarnemingsstoornissen: alsof dingen plotseling van grootte of van kleur veranderen
•          achterdocht: de betrokkene denkt dat er over hem wordt gepraat en achter zijn rug
•          té veel belangstelling voor religie, filosofie, paranormale zaken, enz.
•          denkstoornissen: onsamenhangende, onlogische of abstracte betogen
•          aandachtsstoornissen: gemakkelijk afdwalen van de gedachten
•          depressiviteit
•          agressiviteit, prikkelbaarheid, woede-uitbarstingen
•          futloosheid
•          slaapstoornissen: vaak 's nachts wakker en overdag slapend
•          angst, trillende handen, bevende stem
•          sterk toe- of afgenomen eetlust
•          slechte zelfverzorging, bijvoorbeeld weinig wassen en douchen
•          aanpassingsproblemen
•          waanstemming

Als er sprake is van een psychotische episode, kunnen de volgende symptomen voorkomen:

•          hallucinaties
•          wanen
•          verward denken of spreken
•          verandering in het gevoelsleven
•          veranderd gedrag

Behandeling van mensen met schizofrenie
Het is uiterst belangrijk dat mensen met schizofrenie worden behandeld. Dit kan de kwaliteit van hun leven aanzienlijk verbeteren. De behandeling berust op twee grote pijlers: medicijnen en het bieden van een gestructureerde omgeving. Daarnaast kunnen sommige patiënten deelnemen aan een reïntegratieproject.

Medicijnen

Mensen met schizofrenie krijgen medicijnen, zogenaamde antipsychotica. Daarmee worden de wanen en hallucinaties onder controle gehouden. Tegenwoordig zijn er ook medicijnen die tegelijk zorgen dat de patiënt minder in zichzelf is gekeerd. Medicijnen zorgen er ook voor dat de patiënt minder te lijden heeft van de angst en ellende die de wanen en hallucinaties met zich meebrengen.

Helaas werken de medicijnen niet bij iedereen even goed. Sommige mensen hebben er helemaal geen baat bij en anderen onvoldoende.

Als blijkt dat de medicijnen helpen, moeten ze vaak langdurig worden gebruikt, ook als de patiënt zich beter voelt. Dit is om te voorkomen dat de symptomen opnieuw opduiken.

Omgeving- Een goede begeleiding is eveneens van groot belang. Mensen met schizofrenie zijn erg gevoelig voor wat er om hen heen gebeurt, voor tegenslag in het dagelijks leven. Daarom is het belangrijk dat spanningen zoveel mogelijk worden vermeden.

Structuur
Mensen met schizofrenie hebben bovendien structuur nodig; ze moeten gemotiveerd worden om hun medicijnen te gebruiken, activiteiten te beoefenen, sociale vaardigheden te oefenen, enz.

Reïntegratie/revalidatie

Natuurlijk hebben mensen met schizofrenie ook moeite met het aanvaarden van hun eigen ziekte. Door hun verminderde leervermogen zijn ze extra kwetsbaar. Het is belangrijk dat mensen met schizofrenie leren om dagelijkse activiteiten te ondernemen, in het huishouden, in sociale omgang en in werk of opleiding. Hierbij kunnen ze worden geholpen door trainingen die gericht zijn op reïntegratie in het normale leven en door het leven in een beschermende woonvorm.

De toekomst van iemand met schizofrenie
Zoals hierboven al is beschreven, kunnen de symptomen met medicijnen en door het bieden van een geschikte omgeving sterk worden teruggedrongen. De meeste patiënten houden echter hun hele leven last van hun ziekte.

Genezing?
Ongeveer een kwart van de patiënten kan blijvend herstellen. Door intensieve begeleiding en gebruik van medicijnen kunnen ze na een aantal fasen de ziekte achter zich laten.

 

Bij driekwart van de patiënten blijft de ziekte echter in sterke of minder sterke mate aanwezig. Een deel van hen krijgt telkens weer een 'psychotische episode'. Zij moeten hun medicijnen trouw blijven gebruiken om te zorgen dat hun symptomen zo lang mogelijk weg blijven. Bij anderen blijven de verschijnselen permanent aanwezig; ondanks begeleiding en gebruik van medicijnen. Veertig procent van de patiënten verblijft permanent in een psychiatrisch ziekenhuis of in een beschutte woonvorm.

Door de sterke invloed die de ziekte heeft op de persoonlijkheid van de patiënt, kan ongeveer 8% van de patiënten het leven uiteindelijk niet meer aan en pleegt zelfmoord.

Schizofrenie en het dagelijks leven
Meestal is het niet mogelijk om met schizofrenie een normaal leven te leiden. De meeste patiënten zijn drie jaar na de eerste verschijnselen arbeidsongeschikt. Na 10 jaar is 40% aangewezen op permanente verzorging.
 
Een klein deel kan zijn sociale contacten min of meer onderhouden, maar een groot deel kan zichzelf niet verzorgen en lijdt een zwervend bestaan. De maatschappij verstoot hen, omdat we niet kunnen omgaan met contactgestoorde mensen die zich 'vreemd' of agressief gedragen.

De gevolgen voor de familie
Familie en verzorgers hebben moeite om door te dringen tot de patiënt met schizofrenie.
Ze maken zich zorgen, en kunnen geen contact krijgen met hun familielid.

 

 

 

 

	Wat is slaap en waarom slapen we? Hoewel de afgelopen 50 jaar de kennis over slaap enorm is toegenomen is nog steeds niet helemaal duidelijk waarom we zo ongeveer 1/3 van ons leven slapend doorbrengen. Slaap wordt omschreven als een dagelijks terugkerende toestand waarin lichaam en geest tot rust komen.Lees meer
	Als aan mensen gevraagd wordt wat voor hen het belangrijkste is in het leven, antwoorden de meesten ‘gelukkig zijn’. Maar wat betekent het? Enerzijds is geluk verschillend maar anderzijds ook gelijk voor iedereen. Geluk is de mate waarin je plezier in het leven hebt. lees meer
	Hoe groot is uw risico op hospitalisatie? Vroeg of laat ontsnapt niemand aan een hospitalisatie, ook u niet. De kans dat u in het ziekenhuis terechtkomt, is 1 op 6. Hoe ouder u wordt, hoe groter het risico. lees meer
	Hier vind je duidelijke informatie over jouw concrete situatie. Adressen en links maken je wegwijs in diensten die je kunnen helpen. Klik door naar de rubrieken en thema's in het linkermenu of zoek op trefwoord. Heel handig om snel iets op te zoeken.Lees meer
	Deze website biedt u toegang tot de publicaties van de Vlaamse overheid. U kunt publicaties opzoeken en aanvragen. Publicaties die elektronisch beschikbaar zijn, kunt u downloaden.De lijst bevat een overzicht van de publicaties die werden uitgegeven. Lees meer