Omdat reuk- en smaakstoornissen zelden levensbedreigend zijn, krijgen ze niet altijd de noodzakelijke medische aandacht. Toch kunnen deze stoornissen hinderlijk zijn omdat ze invloed hebben op het vermogen om te genieten van voedsel, dranken en aangename geuren. Ook kunnen ze invloed hebben op het vermogen om potentieel gevaarlijke chemische stoffen en gassen op te merken, met alle gevolgen van dien. Een enkele keer kan een stoornis met betrekking tot de reuk- en smaakzin ernstig zijn.

Er is sprake van een smaakstoornis als iemand niet of niet goed meer proeft: niets heeft meer smaak, alles proeft hetzelfde, of: alles heeft een vieze, onaangename smaak. Ook wanneer iemand niet of niet goed meer kan ruiken, verandert de smaakervaring. Er is dan echter niet zozeer sprake van een smaakstoornis, maar van een reukstoornis.

Reuk en smaak zijn nauw met elkaar verbonden. De smaakpapillen van de tong herkennen smaak, de zenuwen in de neus herkennen geur. Beide sensaties worden naar de hersenen doorgestuurd, die de informatie combineren zodat smaken worden herkend en gewaardeerd. Hoewel sommige smaken (zout, bitter, zoet en zuur) zonder reukbeleving kunnen worden herkend, is voor complexere smaken (bijvoorbeeld van frambozen) zowel smaak- als reukbeleving noodzakelijk.

Compleet verlies van reuk of een verminderd reukvermogen vormt de meest voorkomende reuk- en smaakstoornis. Omdat het onderscheid tussen de ene en de andere smaakbeleving voor een groot deel afhankelijk is van ruiken, valt een verminderd reukvermogen vaak pas op als het voedsel smakeloos lijkt.

Het reukvermogen kan worden aangetast door veranderingen in de neus, in de zenuwen die van de neus naar de hersenen lopen of in de hersenen zelf. Als de neusdoorgang bijvoorbeeld is verstopt als gevolg van een verkoudheid, kan de reukzin verminderd zijn omdat geuren de geurreceptoren niet kunnen bereiken. Omdat het reukvermogen invloed heeft op de smaak, merken verkouden mensen vaak dat hun voedsel niet lekker smaakt. De cellen van het reukorgaan kunnen tijdelijk beschadigd zijn door een griep. Sommige mensen kunnen na een griepaanval verscheidene dagen of zelfs weken niet goed ruiken of proeven.

In een enkel geval kan het verlies van reuk- en smaakzin maanden duren of zelfs blijvend worden. De cellen die geuren waarnemen, kunnen beschadigd raken of verloren gaan door ernstige infecties van de neusbijholten of door bestralingtherapie bij kanker. De meest voorkomende oorzaak van blijvend verlies van de reukzin is echter hoofdletsel, zoals zich vaak voordoet bij verkeersongevallen. Vezels van de reukzenuw worden doorsneden bij de zeefplaat, het botstuk in de schedelbasis dat de intracraniale ruimte van de neusholte scheidt. Het komt zelden voor dat iemand zonder reukzin wordt geboren.

Overgevoeligheid voor geurprikkels komt veel minder vaak voor dan anosmie. Een afwijkend reukvermogen waardoor normale geuren als vies worden ervaren, kan het gevolg zijn van infectie van de neusbijholten of gedeeltelijke beschadiging van de reukzenuw. Dysosmie kan ook worden veroorzaakt door slechte mondhygiëne. Hierdoor kunnen infecties ontstaan die een onaangename geur produceren die door de neus wordt waargenomen. Soms ontstaat dysosmie bij depressie. Sommige patiënten met epileptische aanvallen die hun oorsprong hebben in het reukcentrum, kunnen korte, levendige en soms onaangename reukbelevingen ervaren. Deze geurbelevingen maken deel uit van de aanval en zijn geen verkeerde interpretatie van een geur.

Verlies of vermindering van de smaakzin is in de meeste gevallen een gevolg van aandoeningen van de tong. Voorbeelden zijn een zeer droge mond, zwaar roken, bestralingtherapie van hoofd en hals en bijwerkingen van geneesmiddelen als vincristine (een middel tegen kanker) of amitriptyline (een middel tegen depressie).

Een smaakstoornis kan door dezelfde factoren worden veroorzaakt die ook leiden tot verlies van de smaakzin. Verbranding van de tong kan tijdelijk smaakpapillen vernietigen en als gevolg van aangezichtsverlamming kan de smaakbeleving aan één zijde van de tong verminderd zijn. Dysgeusie kan ook een symptoom van depressie zijn.

 

Diagnose

 

De arts kan de reukzin testen met behulp van geurige olieen, zeep en voedingsmiddelen, bijvoorbeeld koffie of kruidnagel. De smaakzin kan met zoete, zure (citroensap), zoute of bitterestoffen worden getest. De arts of tandarts onderzoekt ook de mond op infectie of droogheid (te weinig speeksel). In zeldzame gevallen is computertomografie (CT) of een MRI-scan noodzakelijk om een intracraniale oorzaak op het spoor te komen.

 

Behandeling

 

Afhankelijk van de oorzaak van de smaakstoornis kan de arts aanraden om het gebruik van een verdacht geneesmiddel te verminderen of te staken, de mond vochtig te houden door op zuurtjes te zuigen of gewoon een paar weken af te wachten om te zien of het probleem vanzelf weggaat. Vrij verkrijgbare zinksupplementen zouden het herstel bespoedigen, vooral bij smaakstoornissen na een griepaanval. Een dergelijk effect is echter niet wetenschappelijk bewezen.

De behandeling zal afhangen van de aard van de stoornis en of de stoornis op zich zelf staat of deel uitmaakt van een syndroom. De arts kan echter weinig of niets doen aan de smaakstoornis zelf - zeker wanneer niet duidelijk is wat de oorzaak van de stoornis is. De patiënt wordt naar huis gestuurd met de mededeling dat het misschien wel weer overgaat, en dat men er anders mee zal moeten leren leven.

 

Alle documenten op deze sites zijn louter informatief en mogen niet beschouwd worden als rechtsgeldige documenten.

 

De vzw kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de informatie op deze website. Hoewel het onze bedoeling is om bijgewerkte en juiste informatie te verspreiden, kunnen we geen perfect resultaat garanderen. Eventuele onjuistheden die ons worden gesignaleerd, zullen we zo spoedig mogelijk verbeteren.

 

Tot slot

 

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u. Mail