Spinnenangst

Theorieën over het ontstaan van angsten en fobieën

Er kunnen verschillende redenen zijn waardoor angsten en fobieën zich ontwikkelen. Ter verklaring van angsten en fobieën zijn een aantal theorieën geformuleerd.

Volgens de psychoanalytische theorie van Freud zijn er grofweg twee angsten te onderscheiden: neurotische angst en realistische angst. Neurotische angst is angst voor het tot uiting komen van onaanvaardbare, onbewuste impulsen. Om een dergelijke uitbraak te voorkomen gebruiken mensen afweermechanismen. Volgens Freud is een veel gebruikt afweermechanisme verdringing: de onaanvaardbare onbewuste impulsen worden verdrongen, er wordt een barrière opgeworpen tussen het onderbewustzijn en het bewustzijn, wat veel energie kost. Als de afweer dreigt te falen, dus wanneer de onaanvaardbare onbewuste impulsen op doorbreken staan, ervaren mensen neurotische angst. Volgens Freud bestaat er ook realistische angst. Dit is de angst die wordt opgeroepen door een bedreigende externe stimulus, bijvoorbeeld een wapen. De psychoanalytische theorie over het ontstaan van angsten is achterhaald en er is weinig wetenschappelijk bewijs die deze theorie ondersteunt.

De behandeling van angsten en fobieën

Al de bovenstaande theorieën verklaren het ontstaan en voortbestaan van angsten/fobieën. Er zijn door de jaren heen gelukkig goede therapieën ontwikkeld om mensen met angsten/fobieën te helpen. De leertheoretische en de cognitieve visie hebben therapeutische implicaties. Vanuit de leertheorie, ofwel het behaviorisme, komt een zeer effectieve en efficiënte therapie om mensen met bijvoorbeeld spinnenangst te helpen. Deze therapie noemen we de exposure therapie. Er zijn verschillende vormen van exposure, zoals bijvoorbeeld exposure in vivo. Dit betekent dat je de persoon die bijvoorbeeld bang is voor spinnen daadwerkelijk gaat confronteren met spinnen. Door de persoon te confronteren met de stimulus waarvoor hij/zij bang is, zal de persoon een angstreactie laten zien en hij/zij zal de spin(nen) willen vermijden. Zoals hierboven al beschreven wordt, houdt vermijding de angst in stand. Door de stimulus juist niet te vermijden zal de angst afnemen ofwel uitdoven, omdat de persoon leert dat spinnen helemaal niet zo gevaarlijk zijn. Er treedt eigenlijk desensitisatie en uitdoving op. Door de uitdoving van de angst zal de persoon ook minder sterk reageren op de stimulus. Je hebt grofweg twee vormen van deze exposure in vivo therapie: de graduele exposure en de flooding exposure. Bij de graduele exposure wordt er eerst een angsthiërarchie opgesteld. De persoon met de angst maakt samen met de therapeut een lijst met stimuli en situaties waar de persoon bang voor is. Onderaan de lijst staan de dingen waarvoor de persoon een beetje bang is en steeds hoger op de lijst staan de dingen waarvoor de persoon meer bang is. De graduele exposure begint met de dingen waarvoor de persoon een beetje bang is en werkt langzaam toe naar de dingen waarvoor de persoon erg bang voor is. De oefeningen worden dus steeds zwaarder omdat de persoon steeds vaker dingen moet doen waarvoor hij/zij meer angst heeft. De tweede vorm van exposure is flooding. Ook hier wordt eerst een angsthiërarchie gemaakt, maar nu wordt niet onderaan de lijst begonnen maar bovenaan. Dus de persoon gaat meteen die dingen doen waarvoor hij extreem bang is. Ook hier zal uiteindelijk desensitisatie en uitdoving plaatsvinden van de angstreactie, net zo als bij de graduele exposure. Er zijn nog twee andere vormen van exposure therapie: de exposure in vitro, ofwel de imaginaire exposure, en de virtual reality exposure. Bij de imaginaire exposure moet de persoon zich bijvoorbeeld een spin inbeelden, de persoon moet dus denken aan een spin. Bij de relatief nieuwe vorm van virtual reality exposure wordt de persoon geconfronteerd met de stimuli waarvoor de persoon bang is door middel van computersimulaties. Uit een onderzoek van Garcia-Palacios et al. (2002) blijkt dat een virtual reality exposure behandeling beter is dan geen behandeling. De mensen die de virtual reality exposure hebben gehad waren minder bang voor spinnen en lieten minder vermijding zien dan de wachtlijst groep.

Ook vanuit de cognitieve theorie zijn er therapeutische interventies ontwikkeld. De leertheorie is vooral gericht op het veranderen van gedrag, maar de cognitieve theorie is meer gericht op het veranderen van gedachten. De cognitieve visie stelt dat als een persoon bang is voor een stimulus, dat dan bepaalde informatie beschikbaar komt. Deze informatie bestaat uit gedachten over de stimulus. Het moge duidelijk zijn dat bepaalde gedachten over een stimulus, beangstigend kunnen zijn. Dergelijke gedachten kunnen zijn: “Een spin is zeer gevaarlijk”, “Straks springt hij op me” en “Als hij mij bijt word ik ziek”. Door middel van cognitieve therapie worden eerst deze negatieve gedachten in kaart gebracht. Als deze gedachten bekend zijn wordt er gekeken of die gedachten wel kloppen: zijn spinnen wel zo gevaarlijk, springt een spin wel op je, als hij je bijt wordt je dan ziek?

Met andere woorden, de houdbaarheid van de angstopwekkende gedachten wordt nader onderzocht. Door op deze manier irreële gedachten te veranderen in reële gedachten, zal de angst voor de stimulus verminderen. Vaak worden de exposure en de cognitieve therapie samen toegepast omdat dit effectiever en efficiënter is. In dat geval spreken we over cognitieve gedragstherapie.