Symptomen en complicaties

 

De meest voorkomende vroege symptomen van de ziekte van Crohn zijn chronische diarree, krampende buikpijn, koorts, geen eetlust en gewichtsverlies. Een arts kan een zwelling onder in de buik voelen, meestal aan de rechterkant. Veelvoorkomende complicaties bij ontstekingen zijn onder meer darmafsluiting, vorming van abnormale verbindingsbuisjes (fistels) en met pus gevulde infectiehaarden (abcessen). Er kunnen fistels ontst aan die twee verschillende delen van de darm met elkaar verbinden. De fistels kunnen ook de darm met de galblaas verbinden of de darm met het huidoppervlak, vooral rond de anus. Perforatie van de dunne darm komt een enkele keer als complicatie voor. Wanneer de dikke darm door de ziekte van Crohn is aangetast, komen veelvuldig rectale bloedingen voor. Na een groot aantal jaren neemt ook het risico van kanker van de dikke darm toe. Ongeveer eenderde van de patiënten met de ziekte van Crohn hebben problemen rond de anus, in het bijzonder fistels en kloven (fissuren) in het slijmvlies van de anus. De ziekte van Crohn houdt verband met bepaalde aandoeningen elders in het lichaam, zoals galstenen, onvoldoende opname van voedingsstoffen en amyloïdafzettingen (amyloïdose). Wanneer de ziekte van Crohn een opvlamming van darmsymptomen veroorzaakt, kunnen bij de patiënt ook gewrichtsontstekingen (artritis), ontsteking van het oogwit (episcleritis) en mondzweren (stomatitis aphthosa) optreden, naast ontstoken huidknobbeltjes op de armen en benen (erythema nodosum) en blauwrode, pusbevattende huidzweren (pyoderma gangraenosum). Wanneer de ziekte van Crohn geen opvlamming van darmsymptomen veroorzaakt, kan bij de patiënt niettemin ontsteking van de wervelkolom (ziekte van Bechterew) voorkomen, evenals ontstekingen van de bekkengewrichten (sacro-iliitis), ontsteking in het oog (uveïtis) en ontsteking van de galwegen (primaire scleroserende cholangitis).

Bij kinderen zijn darmsymptomen als buikpijn en diarree vaak niet de belangrijkste symptomen en hoeven zelfs helemaal niet op te treden. Het belangrijkste symptoom kan gewrichtsontsteking zijn, koorts, bloedarmoede of vertraagde groei.

Sommige patiënten herstellen volledig na een enkele aanval in de dunne darm. Doorgaans vlamt de ziekte van Crohn echter met onregelmatige tussenpozen en gedurende het gehele leven weer op. De opvlammingen kunnen licht of ernstig zijn en kort of langdurig. Waarom de symptomen optreden en weer verdwijnen, waardoor nieuwe aanvallen worden opgewekt en wat de ernst van de opvlamming bepaalt, is niet bekend. De ontsteking heeft de neiging opnieuw in hetzelfde gebied van de ingewanden op te treden, maar kan zich ook naar andere gebieden uitbreiden nadat een aangetast deel operatief is verwijderd.

 

Diagnose

 

De arts vermoedt de ziekte van Crohn bij mensen die last hebben van terugkerende, krampende buikpijn en diarree, vooral als bij de patiënt ontstekingen in gewrichten, de ogen en op de huid bestaan. Er is geen laboratoriumonderzoek dat specifiek de ziekte van Crohn kan vaststellen, maar bloedonderzoek kan duiden op bloedarmoede, abnormaal hoge aantallen witte bloedcellen, een lage albuminespiegel en andere aanwijzingen voor ontsteking.

Röntgenonderzoek met bariumpap kan het kenmerkende beeld van de dikke darm bij de ziekte van Crohn aantonen. Als de diagnose nog niet definitief is, kan bevestiging worden verkregen door middel van coloscopie (onderzoek van de dikke darm met behulp van een buigzame kijkbuis) en van een biopsie (een weefselmonster afnemen voor microscopisch onderzoek). Hoewel met computertomografie (CT) wijzigingen in de darmwand en abcessen kunnen worden aangetoond, wordt dergelijk onderzoek niet routinematig in de vroege fasen van de diagnose uitgevoerd.

 

Behandeling en prognose

 

De ziekte van Crohn kan momenteel niet worden genezen, maar veel behandelingen dragen bij aan vermindering van de ontsteking en verlichting van de symptomen. Kramp en diarree kunnen worden bestreden met anticholinergica, difenoxylaat, loperamide, geurloze opiumtinctuur of codeïne. Deze geneesmiddelen worden via de mond ingenomen, bij voorkeur voor de maaltijd. Inname van methylcellulose- of psylliumpreparaten kan soms irritatie van de anus helpen voorkomen doordat hierdoor de ontlasting vaster wordt.

Vaak worden breedspectrumantibiotica voorgeschreven (antibiotica die werkzaam zijn tegen een groot aantal soorten bacteriën). Het antibioticum metronidazol kan de symptomen van de ziekte van Crohn verminderen, in het bijzonder wanneer het de dikke darm betreft of wanneer abcessen en fistels rond de anus ontstaan. Bij langdurig gebruik kan metronidazol echter zenuwen beschadigen en tintelingen in armen en benen veroorzaken. Deze bijwerking verdwijnt meestal als gebruik van het middel wordt gestaakt, maar opvlammingen van de ziekte van Crohn na beëindiging van metronidazol komen vaak voor.

Sulfasalazine en daaraan verwante chemische verbindingen kunnen lichte ontstekingen onderdrukken, vooral van de dikke darm. Deze middelen zijn echter minder effectief bij plotselinge opvlammingen. Corticosteroïden, bijvoorbeeld prednison, kunnen de koorts en diarree drastisch verminderen, (druk)pijn in de buik verlichten en de eetlust en het gevoel van welzijn verbeteren. Langdurig corticosteroïdgebruik leidt echter altijd tot ernstige bijwerkingen. In het algemeen wordt eerst een hoge dosis ingenomen om ernstige ontstekingen en symptomen te verlichten, daarna wordt de dosis verminderd en gebruik van het middel zo spoedig mogelijk gestopt.

Geneesmiddelen als azathioprine en mercaptopurine, die de werking van het immuunsysteem beïnvloeden, kunnen effectief zijn wanneer de ziekte van Crohn niet reageert op andere geneesmiddelen en vooral om langdurige remissies in stand te houden. Ze zorgen voor een aanzienlijke verbetering van de algehele gezondheidstoestand van de patiënt, verminderen de afhankelijkheid van corticosteroïden en genezen vaak de fistels. Deze geneesmiddelen sorteren vaak pas na drie tot zes maanden enig effect en hebben potentieel ernstige bijwerkingen. De arts zal de patiënt daarom zorgvuldig controleren op allergëeen, ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) en lage aantallen witte bloedcellen.

Zorgvuldig samengestelde diëten waarbij elke voedingscomponent precies wordt afgepast, kunnen, althans gedurende enige tijd, darmafsluitingen en fistels verbeteren. Bij kinderen kunnen deze diëten ertoe bijdragen dat ze beter groeien dan anders het geval zou zijn geweest. Dergelijke diëten kunnen zowel voorafgaand of als aanvulling op een operatie worden uitgeprobeerd. Soms heeft een patiënt parenterale toediening of hyperalimentatie nodig, waarbij intraveneus geconcentreerde voedingsstoffen worden toegediend om de slechte opname van voedingsstoffen te compenseren die kenmerkend is voor de ziekte van Crohn.

Wanneer de darmen zijn afgesloten of wanneer abcessen of fistels niet willen genezen, is mogelijk een operatieve ingreep nodig. Verwijdering van aangetaste delen van de darm kan permanent de symptomen verlichten, maar kan de ziekte niet genezen. Ontstekingen hebben de neiging opnieuw op te treden de plaats waar de overblijvende darmdelen aan elkaar zijn gehecht. In bijna de helft van de gevallen is een tweede operatie noodzakelijk. Daarom worden operaties uit sluitend uitgevoerd als specifieke complicaties of het falen van de geneesmiddelentherapie dit noodzakelijk maken. Niettemin zijn de meeste patiënten van mening dat de operatie hun kwaliteit van leven heeft verbeterd. De ziekte van Crohn heeft doorgaans geen invloed op de levensverwachting. Een aantal patiënten overlijdt echter aan kanker van het spijsverteringskanaal, een mogelijke complicatie na langdurige ziekte van Crohn.